Kusur oranı nedir?
Kusur oranı, bir trafik kazasında her sürücünün kural ihlaline göre taşıdığı sorumluluğun yüzde olarak ifadesidir; kaza tespit tutanağındaki işaretlemeye veya kaza şekline göre %0, %50 ya da %100 gibi değerler alır ve ödenecek tazminatı doğrudan belirler.
Kusur oranı nasıl belirlenir: asli kusur hâlleri ve kaza senaryoları
Kusur oranı, kazaya karışan her sürücünün Karayolları Trafik Kanunu’ndaki kurallara aykırı davranışının ağırlığını yüzde olarak ifade eder. Kanunun 84. maddesi; kırmızı ışıkta geçmek, taşıt giremez yola girmek, karşı yönden gelen trafiğin şeridine girmek, arkadan çarpmak, geçme yasağı olan yerde sollamak ve kavşakta geçiş önceliğine uymamak gibi hâlleri asli kusur sayar. Kazaya bu hâllerden yalnızca biri karışan tarafın kusuru genelde %100’dür. Ancak aynı ihlali kazaya karışanlardan birden fazlası yapmışsa veya kaza bu hâller dışındaki bir kural ihlalinden doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre ayrıca tespit edilir (md. 84 son fıkrası). SBM’nin yayımladığı kaza senaryoları, sık görülen kavşak ve yol durumları için hazır kusur oranları sunar:
| Kaza durumu | Kusur sonucu | Dayanak |
|---|---|---|
| Akan trafiğin önünde araç kapısını açmak | Kapıyı açan %100 kusurlu | K.Y.T.K. 56/1-c ilkesi (SBM senaryosu) |
| Kontrolsüz U dönüşü yaparken çarpışmak | U dönüşü yapan %100 kusurlu | 2918 sayılı Kanun md. 67 |
| Sollama sırasında karşı yönden geleni gözetmemek | Sollayan sürücü %100 kusurlu | 2918 sayılı Kanun md. 54–56 |
Kaynak: SBM Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları. Bu senaryolar kaza tespit tutanağının kutucuklarıyla birlikte kullanılır; tutanağın kendisi yalnızca %0, %50 ve %100 olmak üzere üç değerli bir ölçek sunar. Sigorta şirketinin kendi incelemesi, bilirkişi raporu veya mahkeme kararı ise bu üç değere bağlı kalmadan %20-%80 veya %30-%70 gibi ara oranlar da belirleyebilir; ara oranlar genellikle taraflardan birinin tutanağı imzalamayıp itiraz ettiği veya kazanın yaralanmalı olduğu dosyalarda ortaya çıkar.
Kusur oranının tazminata etkisi: %75-%25 örneği
Kusur oranı, karşı tarafa ödenecek tazminatı doğrudan çarpar. Poliçe limiti yeterliyse hesap şöyle işler:
| Kalem | Tutar veya oran |
|---|---|
| B aracındaki maddi zarar | 100.000 TL |
| A aracının kusur oranı | %75 |
| A’nın trafik sigortasından B’ye ödenen tutar | 75.000 TL |
| B’nin kendi kusuruna düşen ve ödenmeyen kısım | 25.000 TL |
Kaynak: 2918 sayılı Kanun md. 84 ve genel sorumluluk hukuku ilkeleri; tutarlar varsayımsal örnektir. Aynı mantık değer kaybı taleplerinde de geçerlidir: eksper önce toplam değer kaybını hesaplar, ardından kusurlu tarafın oranını uygulayarak ödenecek tutarı bulur.
Zincirleme kazalarda kusur oranı
Birden fazla aracın karıştığı zincirleme kazalarda her çarpışma ayrı bir olay gibi değerlendirilir. SBM senaryolarına göre takip mesafesini korumayıp önündeki araca arkadan çarpan araç, çarptığı araca karşı genellikle %100 kusurludur; öndeki aracın kendisi başka bir araca çarpmışsa o ilişki ayrıca değerlendirilir. Dört ile on araç arasındaki zincirleme kazalarda kusur oranları, kaza şekli ve tutanak bilgileri esas alınarak sigorta şirketlerince serbestçe belirlenir; burada tek bir sabit oran tablosu uygulanmaz.
Kusur oranına itiraz ve sık yapılan hatalar
Kusur oranını kabul etmeyen taraf önce sigorta şirketinin değerlendirmesine, ardından SBM bünyesindeki komisyonun kararına itiraz edebilir; sonuç değişmezse Sigorta Tahkim Komisyonu’na veya mahkemeye başvurulabilir. Sık yapılan hatalardan biri, kusur oranını sigorta bedeli veya poliçe limitiyle karıştırmaktır: kusur oranı yalnızca zararın hangi tarafça ne kadar karşılanacağını belirler, poliçedeki üst sınırı değiştirmez. Bir diğer hata, iki tarafın da aynı kural ihlalini yaptığı durumlarda tek taraflı %100 kusur beklemektir; bu hâllerde kanun eşit paylaşım öngörür. Kusur oranının belirlenmesinde esas alınan belge için kaza tespit tutanağı maddesine, sürecin tamamı için zorunlu trafik sigortası rehberine bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kusur oranını kim belirler?
Maddi hasarlı kazada taraflar kaza tespit tutanağındaki kutucukları işaretleyerek belirler; uyuşmazlık hâlinde sigorta şirketi, Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme kaza şekline ve varsa bilirkişi raporuna göre karar verir.
%50-%50 kusur ne zaman uygulanır?
İki taraf da aynı veya farklı bir kural ihlalini birlikte yapmışsa, örneğin her iki sürücü de şerit ihlali yapmışsa, eşit paylaşım gibi sabit bir kural yoktur; kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir (2918 sayılı Kanun md. 84 son fıkrası).
Kusur oranı tazminat tutarını nasıl etkiler?
Karşı tarafın zararı, sizin kusur oranınızla çarpılarak ödenir. %75 kusurlu bulunan sürücünün trafik sigortası, karşı taraftaki 100.000 TL'lik zararın 75.000 TL'sini karşılar; kalan tutar kendi kusuruna düşen kısımdır.
Kusur oranına itiraz nasıl yapılır?
Sigorta şirketinin ilk değerlendirmesine 3 iş günü içinde itiraz edilir; itiraz SBM bünyesindeki komisyonca incelenir, komisyon kararına da 5 iş günü içinde yeniden itiraz edilebilir. Sonuç değişmezse Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu açıktır.
Zincirleme kazada kusur oranı nasıl paylaştırılır?
Her çarpışma ayrı değerlendirilir; takip mesafesini korumayıp öndeki araca çarpan araç o araca karşı genellikle %100 kusurludur. Dört ve daha fazla araçlı kazalarda kusur oranları kaza şekline göre sigorta şirketlerince serbestçe belirlenir.
İlgili terimler
- Kaza tespit tutanağıAccident report form (material damage only)
- Kaza tespit tutanağı, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların birlikte doldurduğu, kusur oranını %0, %50 veya %100 olarak belirleyen resmî belgedir; SBM'nin standart tutanak formu kullanılır.
- EksperInsurance loss adjuster / surveyor
- Eksper, sigortalı bir rizikonun gerçekleşmesi sonucu ortaya çıkan kayıp veya hasarın nedenini, niteliğini ve miktarını bizzat inceleyip belirleyen, SEDDK'dan ruhsat alarak TOBB Sigorta Eksperleri Levhası'na kayıtlı bağımsız uzmandır.
- Değer kaybıDiminished value
- Değer kaybı, kazada hasar gören bir aracın usulüne uygun onarılmış olsa bile ikinci el piyasasındaki satış değerinin kaza öncesine göre düşmesidir; tutar, aracın kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değeri arasındaki farkla belirlenir.
- RücuRecourse
- Rücu, bir ödemeyi yapan tarafın bu ödemeyi nihai olarak sorumlu olan kişiden geri isteme hakkıdır.
- HalefiyetSubrogation
- Halefiyet, sigortacının ödediği tazminat tutarınca, sigortalının zarardan sorumlu üçüncü kişilere karşı sahip olduğu haklara kanunen ve kendiliğinden sahip olmasıdır (TTK md.
