Kaza tespit tutanağı nedir?
Kaza tespit tutanağı, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların birlikte doldurduğu, kusur oranını %0, %50 veya %100 olarak belirleyen resmî belgedir; SBM'nin standart tutanak formu kullanılır.
Tutanak ne zaman ve kimler tarafından doldurulur
Kaza tespit tutanağı, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan ve yaralanma veya ölüm içermeyen trafik kazalarında kullanılır; taraflar aracı güvenli bir yere çektikten sonra tutanağı birlikte doldurur (SEDDK’nin Yalnız Maddi Hasarla Sonuçlanan Trafik Kazalarında Taraflarca Doldurulacak Kaza Tespit Tutanaklarına İlişkin 2017/18 sayılı Genelgesi). Kazada yaralanma veya ölüm varsa tutanağı taraflar değil trafik zabıtası düzenler (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 83). Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) hazırladığı standart form, aracın ve sürücünün kimlik bilgilerinin yanında bir kroki ve 15 kural ihlali kutucuğu içerir.
Kutucuk işaretleme ve %0/%50/%100 sonucu
Tutanaktaki kutucuklar; kırmızı ışıkta geçmek, geçme yasağı olan yerde sollamak, arkadan çarpmak veya park kurallarına uymamak gibi kural ihlallerini sayar. Sonuç, kimin hangi kutucuğu işaretlediğine göre belirlenir:
| Durum örneği | İşaretleme | Kusur sonucu |
|---|---|---|
| A aracı, önündeki B aracına arkadan çarpıyor | Yalnızca A “arkadan çarpma” kutusunu işaretler | A %100, B %0 |
| Her iki araç da aynı şeridi ihlal ediyor | Her iki taraf da kendi kutucuğunu işaretler | A %50, B %50 |
| B aracı tali yoldan ana yola çıkarken yol vermiyor | Yalnızca B “geçiş önceliği” kutusunu işaretler | B %100, A %0 |
Kaynak: SBM Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları; 2918 sayılı Kanun md. 84. Kanunun 84. maddesinin son fıkrasına göre, birden fazla sürücü aynı ihlali yapmışsa veya kaza kutucuklar dışındaki bir kural ihlalinden doğmuşsa kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre ayrıca tespit edilir; bu durumda tutanaktaki işaretleme tek başına yeterli olmayabilir.
Tutanaktan sonraki süreç: değerlendirme ve itiraz süreleri
Doldurulan tutanak SBM’ye işlenir ve karşı tarafın sigortacısına iletilir. Sürecin her aşamasının ayrı bir süresi vardır:
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Sigorta şirketinin ilk değerlendirmesi | 3 iş günü |
| İlk değerlendirmeye itiraz üzerine komisyon incelemesi | 3 iş günü |
| Komisyon kararına itiraz | 5 iş günü |
| Yeniden değerlendirme | 3 iş günü |
| Yazılı başvuruya cevap | 15 gün |
| Tazminat ödemesi (belgeler tamamlanınca) | 8 iş günü |
Kaynak: SBM KTT Sorgulama ve İtiraz süreçleri; 2918 sayılı Kanun md. 99. Bu süreler yalnızca maddi hasarı kapsar; zamanaşımı ayrıca işler ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde kazadan itibaren on yıldır (KTK md. 109).
Sık yapılan hatalar
- Tutanak doldurmadan ayrılmak: Can güvenliği veya sağlık kuruluşuna gitme gibi zorunlu hâller dışında olay yerini tutanaksız terk etmek, sigortacının sonradan rücu talep edebileceği bir sebeptir.
- Yanlış veya eksik kutucuk işaretlemek: İşaretlenen kutucuk kusur oranını doğrudan belirlediği için krokiyle uyumsuz bir kutucuk seçmek itiraz sürecini uzatır.
- Dört ve üzeri araçlı kazada tutanağın tek başına yeterli sanılması: Bu kazalarda kusur oranı tutanak ve kaza şekli birlikte değerlendirilerek sigorta şirketlerince ayrıca belirlenir.
- Eksper raporunu tutanakla karıştırmak: Maddi hasarlı kazada eksper raporu tutanak hükmündedir, ancak ikisi farklı aşamalarda düzenlenir; hasar tutarı ekspertizle, kusur oranı tutanakla belirlenir.
Kusur oranının tazminat tutarına nasıl yansıdığını kusur oranı maddesinden, tutanak sonrası hasar sürecinin tamamını zorunlu trafik sigortası rehberinden takip edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kaza tespit tutanağı ne zaman doldurulur?
Yalnızca maddi hasarla sonuçlanan, yaralanma veya ölüm içermeyen trafik kazalarında taraflarca doldurulur. Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda tutanağı trafik zabıtası düzenler (2918 sayılı Kanun md. 83).
Tutanaktaki kusur oranı nasıl belirlenir?
Tutanakta 15 kural ihlali kutucuğu bulunur. Kazaya karışanlardan yalnızca biri kendi kutucuğunu işaretlerse o taraf %100 kusurlu sayılır; iki taraf da kendi kutucuğunu işaretlerse kusur %50–%50 paylaştırılır (SEDDK Genelgesi 2017/18).
Tutanağa itiraz süresi ne kadardır?
Sigorta şirketinin değerlendirmesine 3 iş günü içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine SBM bünyesindeki komisyon 3 iş günü içinde inceler, sonraki itiraz süresi 5 iş günüdür.
Sigorta şirketi tutanağı ne kadar sürede değerlendirir?
Şirket, kendisine ulaşan kaza tespit tutanağını SBM üzerinden 3 iş günü içinde değerlendirip kusur oranını sisteme işler; bu süre itiraz ve yeniden değerlendirme aşamalarında da 3 iş günü olarak uygulanır.
Dört veya daha fazla araçlı kazada kusur nasıl belirlenir?
SBM senaryolarına göre zincirleme kazada her çarpışma ayrı değerlendirilir; dört ila on araçlı kazalarda kusur oranları kaza şekli ve tutanak bilgilerine göre sigorta şirketlerince serbestçe belirlenir.
İlgili terimler
- ZamanaşımıStatute of limitations
- Zamanaşımı, sigorta sözleşmesinden doğan tazminat ve bedel taleplerinin kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmezse dava yoluyla istenemez hâle gelmesidir; genel süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıldır.
- RücuRecourse
- Rücu, bir ödemeyi yapan tarafın bu ödemeyi nihai olarak sorumlu olan kişiden geri isteme hakkıdır.
- EksperInsurance loss adjuster / surveyor
- Eksper, sigortalı bir rizikonun gerçekleşmesi sonucu ortaya çıkan kayıp veya hasarın nedenini, niteliğini ve miktarını bizzat inceleyip belirleyen, SEDDK'dan ruhsat alarak TOBB Sigorta Eksperleri Levhası'na kayıtlı bağımsız uzmandır.
- Kusur oranıDegree of fault
- Kusur oranı, bir trafik kazasında her sürücünün kural ihlaline göre taşıdığı sorumluluğun yüzde olarak ifadesidir; kaza tespit tutanağındaki işaretlemeye veya kaza şekline göre %0, %50 ya da %100 gibi değerler alır ve ödenecek tazminatı doğrudan belirler.
