Katılım sigortacılığı nedir?

Tekafül modeli: katkı payı, risk fonu ve karşılıklı yardımlaşma

Katılım sigortacılığı, fonların faizsiz finans ilkelerine göre yönetildiği ve dünyada “tekafül” (takaful) olarak bilinen sigortacılık modelidir. Katılımcılardan toplanan tutar prim değil katkı payı olarak adlandırılır ve klasik sigortacılıktaki gibi şirketin öz kaynağına değil, katılımcılar adına oluşturulan ortak bir risk fonuna aktarılır. Bir katılımcının hasarı bu fondan karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma ilkesiyle ödenir; fon, faize dayalı araçlara değil faizsiz finans ilkelerine uygun varlıklara yatırılır.

Vekâlet ve mudaraba: risk fonu ile yatırımların ayrı yönetimi

Katılım sigortası şirketleri, risk fonunun teknik ve hukuki yönetiminde vekâlet yöntemini, yani belirli bir yönetim ücreti karşılığında fonu katılımcılar adına idare etme modelini kullanır; fonun yatırıma yönlendirilen kısmında ise kâr-zarar ortaklığına dayanan mudaraba yöntemi uygulanır. Bu ayrım, şirketin risk yönetimi hizmetinden aldığı ücretle katılımcılar adına elde edilen yatırım getirisini birbirinden ayırır.

Vekâlet ücreti, katkı payları risk fonuna aktarılmadan önce kesilir ve şirketin poliçe düzenleme, hasar yönetimi ve genel işletme giderleri gibi hizmetlerinin karşılığıdır; şirket bu ücreti fonun kâr veya zarar etmesinden bağımsız olarak alır. Mudaraba modelinde ise şirket fona kendi sermayesini koymadan, yalnızca emek ve uzmanlığıyla yönetici (mudarib) sıfatıyla görev alır ve yatırım kârından önceden belirlenmiş bir pay alır; faizsiz finansın temel ilkelerinden biri gereği yatırım zararında şirket yalnızca emeğini kaybeder, sermaye kaybı fonun sahibi olan katılımcılara aittir.

Danışma Komitesi: faizsiz finans ilkelerine uygunluk denetimi

Katılım esaslarına uygunluk, şirketin bir Danışma Komitesi’nin onayından geçen sözleşme, poliçe ve iş süreçleriyle güvence altına alınır. Komite, yeni bir ürün veya yatırım aracı satışa sunulmadan önce bunun faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu inceler; onayı olmayan bir sözleşme veya poliçe piyasaya çıkarılamaz. SEDDK, katılım sigortacılığı ve reasüransına ilişkin usul ve esasları Katılım Esasları Çerçevesinde Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik ile düzenler; bu yönetmelik 19 Aralık 2020’de yürürlüğe girmiştir.

Türkiye’de katılım sigortacılığı: sektördeki payı %6,3’e çıktı

TSB’nin verilerine göre katılım sigortacılığı 2026’nın Ocak-Ağustos döneminde 61,6 milyar TL prim üretti; bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre reel %10,7’lik bir artıştır ve sektörün aynı dönemde reel %2,6 küçülmesinin tersini gösterir. Katılım şirketlerinin toplam sektör üretimindeki payı bir yılda %5,6’dan %6,3’e yükseldi. Türkiye’de katılım esaslarına göre çalışan hayat dışı sigorta, hayat-emeklilik ve reasürans şirketleri bulunur; bunlar arasındaki riskin bir bölümü faize dayalı olmayan katılım esaslı reasürans sözleşmeleriyle paylaşılır. Ürünler sigorta acenteleri ve brokerler aracılığıyla da satılır; ödenen prim yerine kullanılan katkı payı kavramı bu modelin ayırt edici noktasıdır.