Bileşik rasyo nedir?
Bileşik rasyo, bir sigorta şirketinin veya branşının hasar/prim oranı ile faaliyet gideri oranının toplanmasıyla bulunan orandır; yatırım geliri hariç yalnızca sigortacılık faaliyetinin kârlılığını ölçer. Oran %100'ün altındaysa teknik kâr, üzerindeyse teknik zarar vardır.
Bileşik rasyo nasıl hesaplanır?
Bileşik rasyo, bir şirketin veya branşın belirli bir dönemdeki hasar/prim oranı ile faaliyet gideri oranının toplanmasıyla bulunur. Faaliyet gideri oranı, komisyon, personel, pazarlama ve genel yönetim giderleri gibi üretim ve işletme maliyetlerinin kazanılan prime bölünmesiyle hesaplanır. İki oranın toplamı, şirketin sigortacılık faaliyetinden -yatırım geliri hariç- kâr mı zarar mı ettiğini gösterir; bu yüzden bileşik rasyo, teknik kârlılığın en özet göstergesi sayılır.
Bileşik rasyo örneği: 100 milyon TL primlik bir portföyde hesap
Varsayımsal bir örnek şöyle işler: bir şirketin oto sigortası portföyünde yıl içinde kazanılan prim 100 milyon TL, ödenen ve muallak hasarların toplamı 68 milyon TL, komisyon ve işletme giderleri toplamı 24 milyon TL olsun.
| Kalem | Tutar (milyon TL) | Prime oranı |
|---|---|---|
| Kazanılan prim | 100 | %100 |
| Hasar/prim oranı | 68 | %68 |
| Faaliyet gideri oranı | 24 | %24 |
| Bileşik rasyo | 92 | %92 |
Kaynak: tutarlar ve oranlar varsayımsal örnektir, Sigortalk hesabıdır.
Bu portföyde bileşik rasyo %92 çıkar ve %100’ün altında kaldığı için portföy, yatırım geliri hesaba katılmadan da teknik kâr üretmiş sayılır. Hasar veya gider kalemlerinden biri yükselirse, örneğin hasar/prim oranı %85’e çıkarsa, aynı gider yapısıyla bileşik rasyo %109’a çıkar ve portföy teknik olarak zarara döner. Kendi portföyünüzün hasar, prim ve gider tutarlarıyla aynı hesabı hasar/prim oranı ve bileşik rasyo hesaplayıcısında yapabilir, sonucu TSB’nin branş bazındaki 2025 oranlarıyla karşılaştırabilirsiniz.
Trafik sigortasında bileşik rasyo %140,2’nin üzerinde
Türkiye’de sektör ve şirket bazında hasar/prim oranları TSB tarafından düzenli yayımlanır; TSB’nin 2025 verisine göre trafik sigortasında hasar/prim oranı tek başına %140,2’dir. Faaliyet gideri oranı ne kadar düşük olursa olsun bu orana eklendiğinde bileşik rasyo da %140,2’nin üzerinde kalır; bu da trafik branşının 2025’te 59,2 milyar TL teknik zarar açıklamasının aritmetik karşılığıdır. Sağlık, yangın ve kasko gibi hasar/prim oranı daha düşük branşlarda bileşik rasyonun %100’ün altında kalma ihtimali daha yüksektir; ayrıntı TSB 2025 teknik kâr haberinde yer alır.
Bileşik rasyonun sınırları: yatırım geliri neden dışarıda?
Bileşik rasyo yalnızca sigortacılık faaliyetini ölçer; şirketlerin topladığı primleri değerlendirdiği yatırım gelirini kapsamaz. Bu yüzden bileşik rasyosu %100’ün üzerinde olan bir şirket, yatırım geliriyle yine de bilanço kârı açıklayabilir; TSB’nin 2025 verisine göre sektörün mali kârı 56,8 milyar TL’ye ulaşmıştı. Analistler bu nedenle bir şirketi değerlendirirken hem bileşik rasyoya hem de yatırım getirisine birlikte bakar; yalnızca bilanço kârına bakmak, zararda olan bir sigortacılık faaliyetinin yatırım geliriyle örtülüp örtülmediğini gizleyebilir.
Sık sorulan sorular
Bileşik rasyo nasıl hesaplanır?
Hasar/prim oranı ile faaliyet gideri oranının toplanmasıyla bulunur; her iki oran da kazanılan prime bölünerek hesaplanır ve yüzde olarak ifade edilir.
Bileşik rasyonun %100'ün altında olması ne anlama gelir?
Şirketin veya branşın, yatırım geliri hesaba katılmadan da sigortacılık faaliyetinden kâr ettiği anlamına gelir; %100'ün üzerinde olması teknik zarara işaret eder.
Bileşik rasyo ile hasar/prim oranı arasındaki fark nedir?
Hasar/prim oranı yalnızca hasarları, bileşik rasyo ise hasarlarla birlikte komisyon ve işletme gibi faaliyet giderlerini de kazanılan prime oranlar; bileşik rasyo her zaman hasar/prim oranından yüksek veya ona eşittir.
Bileşik rasyosu yüksek bir şirket zarar mı eder?
Sigortacılık faaliyetinden teknik zarar eder; ancak yatırım geliri bu zararı telafi edip şirketi yine de bilanço kârına taşıyabilir.
Türkiye'de hangi branşların bileşik rasyosu yüksektir?
TSB'nin 2025 verisine göre trafik sigortasında hasar/prim oranı tek başına %140,2 olduğu için bileşik rasyo da bu oranın üzerindedir; sağlık ve kasko gibi branşlarda oran daha düşüktür.
İlgili terimler
- Hasar/prim oranıLoss ratio
- Hasar/prim oranı, bir sigorta branşında belirli bir dönemde gerçekleşen ödenen ve muallak hasarların toplamının, aynı dönemde kazanılan prime bölünmesiyle bulunan ve yüzde olarak ifade edilen orandır; branşın hasar maliyetinin prim gelirine göre ağırlığını gösterir.
- Brüt primGross premium
- Brüt prim, sigorta ettirenin poliçe için ödediği ve net prime BSMV, yangın sigortası vergisi, Güvence Hesabı katılma payı gibi yüklerin eklenmesiyle bulunan toplam tutardır.
- Net primNet premium
- Net prim, poliçede BSMV ve Güvence Hesabı katılma payı gibi vergi ve fon yükleri eklenmeden önceki prim tutarıdır; bu yükler net prim üzerinden hesaplanır.