Acente komisyonu nedir?

Acente komisyonu nasıl belirlenir? Branş bazında sözleşme hükmü

Sigorta acentesinin geliri, sigorta şirketiyle yaptığı acentelik sözleşmesinde branş bazında yazılan komisyon ve diğer menfaatlerden oluşur; bu, sözleşmenin dokuz zorunlu başlığından biridir (Sigorta Acenteleri Yönetmeliği md. 15/1-d). Acente, aracılık ettiği primi ve tahakkuk eden komisyonu şirket bazında izler; taraflar bu bilgileri sözleşmede belirlenen dönemlerde karşılıklı paylaşır (md. 18/2). SEDDK ve TSB, branşlar için geçerli bir komisyon oranı tablosu yayımlamaz; oran şirketten şirkete ve sözleşmeden sözleşmeye değişir, bu yüzden “trafik sigortasında tipik komisyon oranı” gibi genel bir rakam verilemez.

Komisyon net prim mi brüt prim mi üzerinden hesaplanır? Genelleme yapılamaz

Komisyonun, net prim mi yoksa BSMV ve varsa yangın sigortası vergisi gibi yükleri de içeren brüt prim mi üzerinden hesaplanacağı, hangi sigorta türünde ve hangi şirketle çalışıldığına göre değişen bir sözleşme hükmüdür; tek ve doğrulanmış bir genelleme yoktur. Tabanın hangisi olduğu, aynı oranda bile farklı bir komisyon tutarına yol açabilir. Örneğin net primi 10.000 TL, brüt primi (1,12 çarpanıyla) 11.200 TL olan bir trafik poliçesinde %10’luk bir oran uygulanırsa:

Kaynak: Tutarlar örnek amaçlıdır; net-brüt prim farkı için 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu ve ilgili mevzuat esas alınmıştır.

Aradaki 120 TL’lik fark yalnızca hesap tabanından kaynaklanır ve hangi tabanın uygulanacağı acentelik sözleşmesinde açıkça yazmalıdır; yazılı değilse şirketten teyit alınması gerekir.

Kanuni sınır: tespit ve ilan edilen oranın dışına çıkılamaz

Komisyon serbestçe pazarlık edilebilen bir tutar değildir; 5684 sayılı Kanun’un 35/13. maddesi, tespit ve ilan edilmiş aracılık komisyonları dışında komisyon veren tarafı 300 günden, alan tarafı 100 günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırır. Bu hüküm, sözleşmede yazılı ve ilan edilmiş oranın dışına çıkılmasını hem sigorta şirketi hem de acente için riskli kılar; oran değişikliği ancak sözleşmenin güncellenmesiyle ve acente aleyhine ise en erken iki ay sonra yürürlüğe girecek şekilde yapılabilir.

Sözleşme sona erdiğinde komisyon hakkı ve prim hedefi

Acentelik sözleşmesi sona erdiğinde acente, ilişki devam etseydi elde edeceği komisyona, o ana kadar yapılan veya kısa süre içinde sonuçlanacak işler için hak kazanır (Kanun md. 23/15); şirketin portföyden sağladığı sürekli menfaat hakkaniyet gerektiriyorsa ayrıca portföy tazminatı gündeme gelebilir (md. 23/16). Bazı sözleşmelerde komisyona ek olarak, yıllık prim hedefini aşan acenteye ödenen bir prim hedefi veya performans komisyonu da tanımlanır; bu tutarın resmî bir kaynağı yoktur, tamamen sözleşmeye bağlıdır. Kendi branş karışımınız ve giderlerinizle ulaşacağınız komisyon gelirini ve vergi öncesi kârı acente komisyon ve kârlılık hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz; sözleşmenin diğer zorunlu başlıkları acentelik sözleşmesi rehberinde ayrıntılıdır.