Sigorta şirketiyle acentelik sözleşmesi: yetki, komisyon, portföy hakkı ve fesih

Acentelik sözleşmesi ne zaman ve kimle yapılır?

Levha kaydı acenteye faaliyet hakkı verir; hangi şirketin hangi branşlarında aracılık yapılacağını ise acentelik sözleşmesi ve buna bağlı vekâletname belirler. Yönetmelik md. 14/4, Levha kaydını izleyen altı ay içinde en az bir şirketle sözleşme yapılıp poliçe düzenlenmeye başlanmasını faaliyete geçmenin göstergesi sayar; altı ay içinde faaliyete geçmeyen acentenin kaydı Levha’dan silinir (Kanun md. 23/4-c). Şirketler Levha kaydı olmayanlara yetki veremez, onlarla sözleşme yapamaz (md. 14/3). Kayıt süreci için TOBB Levha kaydı ve uygunluk belgesi rehberi.

Sözleşmeye Türk Ticaret Kanunu’nun acentelere ilişkin hükümleri de uygulanır (Kanun md. 23/18). Taraflar Yönetmelik’teki asgari başlıklara ek hüküm koyabilir; her ek hüküm TTK’ya, Sigortacılık Kanunu’na ve Yönetmelik’e uygun olmalıdır (md. 15/2). Sözleşmenin ağırlığı pazar payından da okunur: TSB verisine göre Kasım 2025 sonunda hayat dışı primlerin %60’ı acentelerden geldi (hayat dışı dağıtım kanalı verileri).

Vekâletname ve yetki türleri: aracılık, poliçe düzenleme, prim tahsili

Acentelik yetkisi hususi vekâletnameyle verilir; vekâletnamede faaliyet gösterilecek sigorta dalları ve bu dallarda tanınan yetkiler yazılır, belge ticaret sicilinde tescil ve ilan ettirilir (md. 14/1). Yetkinin kapsamının değişmesi veya kısmen ya da tamamen kaldırılması aynı işleme tabidir. Şirket, tescil ve ilanı izleyen 15 iş günü içinde yetkiyi Levha’ya işlenmek üzere TOBB’a bildirir (md. 14/2).

Kaynak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 2; Sigorta Acenteleri Yönetmeliği md. 17.

Sözleşme akdetme ve prim tahsil yetkisi şirkete aittir; vekâletnamede belirtilmek kaydıyla acenteye devredilebilir, yetkilendirilmemiş acente poliçe düzenleyemez ve prim tahsil edemez (md. 17/1). Tazminat şirketçe doğrudan hak sahibine ödenir; acenteye yapılan tazminat ödemesi hak sahibi tahsil etmedikçe ödenmiş sayılmaz (md. 17/2). Poliçede acentenin unvanı ve Levha numarası yer alır; teknik personel olmayanların tahsis edilen kullanıcı adı ve şifreleri kullanmaması için şirket ve acente tedbir alır (md. 17/3). 2025’te eklenen md. 17/6 acenteyi, sözleşme tarafları ve sözleşmeden yararlanacak kişilere ait bilgileri şirkete doğru iletmekle yükümlü kılar.

Acentelik sözleşmesinde zorunlu dokuz başlık (md. 15/1)

1. Sözleşmenin tarafları.
2. Süre, yenileme ve fesih şartları.
3. Acenteye verilen yetkinin sigorta branşları itibarıyla kapsamı ve coğrafi sınırı.
4. Levha kayıt numarası.
5. Branş bazında ödenecek komisyon ve sağlanacak diğer menfaatlere ilişkin usul ve esaslar.
6. Tarafların hak ve yükümlülükleri.
7. Poliçe düzenlenmesi, primin tahsili ve şirkete intikaline ilişkin hükümler.
8. Hesap mutabakatına ilişkin hükümler.
9. Tesis edilecek teminata ilişkin hükümler.

Bu başlıklardan biri eksik olan sözleşme Yönetmelik’e aykırıdır. İmzalamadan önce her başlığın sözleşmenin hangi maddesinde karşılandığını işaretleyin.

Branş bazında komisyon ve diğer menfaatler nasıl belirlenir?

Komisyon ve üretim primi, ofis katkısı gibi diğer menfaatler sözleşmede branş bazında yazılır (md. 15/1-d). Acente aracılık ettiği primi ve tahakkuk eden komisyonu şirket bazında izler; şirket de sözleşmenin uygulanmasını etkileyen hususlarda sözleşmede belirlenen dönemlerde acenteye bilgi verir (md. 18/2). Acente ile şirket arasındaki komisyon ve menfaatler hakkında sigorta ettirene yapılacak bilgilendirmenin usulünü Kurum belirler (md. 17/4).

Kanuni sınır md. 35/13’tedir: tespit ve ilan edilmiş aracılık komisyonları dışında komisyon veren 300 günden, alan 100 günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır. Komisyon oranlarının sektör ortalamasına ilişkin güvenilir kamu verisi olmadığından bu rehber oran vermez. Görüştüğünüz şirketlerin branş bazlı tablolarını karşılaştırırken komisyonun hangi prim tutarı üzerinden hesaplandığını da sözleşmeden okuyun; ayrım için net–brüt prim hesaplama aracı.

Tali acente ve yetki devri yasağı: adli para cezaları

Yönetmelik md. 14/1, acentelik yetkisinin başka acentelere veya kişilere devredilemeyeceğini açıkça söyler. “Tali acente”, “alt acente” veya “üretim noktası” adıyla kurulan yapılar bu yasağa girer. Kanun md. 23/13’e göre yetkili olmayan hiç kimse acentelik yapamaz ve unvanında ya da belgelerinde acentelik izlenimi yaratan kelime ve işaret kullanamaz.

Kaynak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 35.

Şube açmak isteyen acentenin yolu, md. 8’e uygun şube açmak ve her şube için ek sermaye koymaktır; hangi adla kurulursa kurulsun şube niteliğindeki her yapılanma şube hükümlerine tabidir (md. 8/4). 2026’da her şube için 414.927,50 TL ek sermaye aranır; toplamı acente kuruluş maliyeti hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Birden fazla sigorta şirketiyle çalışma ve tekel (inhisar) hükmü

Yönetmelik acentenin kaç şirketle çalışacağını sınırlamaz; sözleşmede Levha numarası ve yetki kapsamı ayrı ayrı yazıldığı için her şirketle bağımsız sözleşme yapılır. TTK md. 104 ise yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça acentenin aynı yer veya bölgede birbiriyle rekabet eden birden çok işletme hesabına aracılık yapmasını yasaklar. Sözleşmenizde tekel hükmü kaldırılmamışsa ikinci şirketle çalışmak ilk şirket için haklı fesih sebebi olabilir. Acente, aracılık ettiği şirketleri ve tanınan yetkileri sözleşme yaptırmak isteyenlere bildirir ve varsa internet sitesinde yayımlar (md. 19/6). Şirket profilleri için sigorta şirketleri rehberi.

Prim tahsilatı, üç aylık mutabakat ve teminat

Prim tahsil yetkisi olan acente tahsil ettiği primi sözleşmede yazılı sürede şirkete aktarır; sigortalının acenteye ödemesi şirkete yapılmış sayılır (md. 17/2). Şirket ve acente hesaplarını üçer aylık dönemler itibarıyla mutabakata uygun tutar ve dönemi izleyen bir ay içinde mutabakat sağlar (md. 18/1). Teminat hükmü (md. 15/1-ğ) tahsilat riskine karşı konur; tutarını ve biçimini sözleşmeden okuyun. Mahkeme kararıyla kesinleşmiş prim borcunu ödemediği için yetkisi kaldırılan acente Kuruma bildirilir ve borç ödenene kadar faaliyeti geçici olarak durdurulur (md. 23/4).

Fesih ihbarı, haklı sebepler ve sözleşme değişiklikleri

Belirsiz süreli sözleşmeyi taraflardan her biri üç ay önceden ihbarla feshedebilir; süreler ve bildirimler aşağıdadır.

Kaynak: Sigorta Acenteleri Yönetmeliği md. 15 ve 23.

Feshin tarafların hak ve yükümlülüklerine etkisi sözleşmede açıklanır (md. 15/4). Levha kaydı silinen veya yetkisi kaldırılan acentenin portföyündeki devam eden işlemlerde sigortalıların, hak sahiplerinin ve acentenin menfaatlerini korumak için şirket gerekli tedbirleri alır (md. 23/5).

Süre hesabı örneği: değişiklik, fesih ve mutabakat tarihleri

Şirketin 5 Ekim 2026’da kasko komisyonunu düşüren değişikliği yaptığı, 15 Ekim 2026’da da belirsiz süreli sözleşmeyi ihbarla feshettiği bir örnekte tarihler adım adım şöyle hesaplanır:

Kaynak: Sigorta Acenteleri Yönetmeliği md. 15 ve 18; tarihler örnek hesaptır.

Sözleşme 15 Ocak 2027’de sona erer ve şirket feshi beş iş günü içinde TOBB’a bildirir. Bu tarihe kadar görüşmesi yapılan ve kısa süre içinde poliçeleşen işlerde acente, ilişki sürseydi alacağı komisyona hak kazanır (Kanun md. 23/15). Fesih acentenin kusuruna dayanmıyorsa md. 23/16’daki portföy tazminatı şartları ayrıca incelenir.

Sözleşme sona erince komisyon hakkı ve portföy tazminatı

Kanun md. 23/15’e göre acente, sözleşme sona erdiğinde sigorta ettirenlerle yaptığı veya kısa süre içinde yapacağı işler için ilişki devam etseydi elde edeceği komisyona hak kazanır. Md. 23/16 portföy tazminatını düzenler: sözleşme bittikten sonra şirket acentenin portföyü sayesinde önemli menfaatler elde ediyor ve hakkaniyet gerektiriyorsa acente tazminat talep edebilir. Haklı neden olmadan sözleşmeyi fesheden veya kusuruyla feshe yol açan acentenin hakkı düşer.

Tazminatın tutarı Kanun’da yazılı değildir; TTK’nın acentelere ilişkin hükümleri de uygulandığından (md. 23/18) uyuşmazlıkta hukuki destek alın. Portföy mülkiyeti, TOBB Sigorta Acenteleri İcra Komitesi temsilcilerinin katıldığı Eylül 2026 bölge toplantısında da gündemdeydi (Bandırma acente toplantısı).

İmzalamadan önce acentelik sözleşmesi kontrol listesi

1. Vekâletnamedeki branşlar ve yetkiler sözleşmeyle aynı mı; poliçe düzenleme ve prim tahsil yetkisi açıkça yazılı mı (md. 14/1, 17/1)?
2. Komisyon tablosu branş bazında mı, hesaplandığı prim tutarı ve diğer menfaatler tanımlı mı (md. 15/1-d)?
3. Süre, ihbar süresi ve haklı fesih sebepleri tek tek sayılmış mı (md. 15/3)?
4. Tekel (inhisar) hükmü yazılı olarak kaldırılmış mı (TTK md. 104)?
5. Teminat tutarı, prim aktarma süresi ve mutabakat dönemi belirli mi (md. 15/1, 18/1)?
6. Feshin hak ve yükümlülüklere etkisi ile portföy ve komisyon hükümleri Kanun md. 23/15-16’yla uyumlu mu (md. 15/4)?

Sözleşme metinleri şirketten şirkete değişir ve hukuki sonuç doğurur; imzalamadan önce bir avukata inceletin, tereddütlerinizi bağlı olduğunuz odaya ve SEDDK duyurularına göre netleştirin. Serinin sonraki adımı açılıştan sonraki yükümlülükler; kuruluş adımlarının tamamı sigorta acentesi nasıl kurulur rehberinde.