Riziko nedir?
Riziko, sigorta sözleşmesiyle güvence altına alınan ve gerçekleşmesi hâlinde sigortacının tazminat veya bedel ödeme yükümlülüğünü doğuran tehlike ya da olaydır (TTK md. 1401).
Rizikonun sigorta sözleşmesindeki tanımı
TTK md. 1401, sigorta sözleşmesini sigortacının prim karşılığında “para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi” hâlinde zararı tazmin etmeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Riziko, bu tanımın kurucu unsurudur: sözleşmenin geçerli olabilmesi için gerçekleşmesi belirsiz, taraflarca önceden tanımlanmış bir tehlike bulunmalıdır. Teminat, sigortacının bu rizikoyu karşılama taahhüdüdür; sigorta bedeli ise karşılığında ödeyeceği tutarın üst sınırıdır.
Bir kasko poliçesinde riziko çarpışma, yanma, çalınma gibi önceden sayılan tehlikelerdir; poliçede sayılmayan bir tehlikenin gerçekleşmesi teminat kapsamına girmez.
Rizikonun süreç içindeki üç hâli
Sözleşme süresince riziko sabit kalmaz; hafifleyebilir, ağırlaşabilir veya gerçekleşebilir. Her hâlin hukuki sonucu farklıdır:
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Riziko hafifler | Prim indirilir, gerekirse geri verilir | TTK md. 1433 |
| Riziko sigortacının izni olmadan ağırlaşır | Sözleşme feshedilebilir veya prim farkı istenebilir | TTK md. 1444, 1445 |
| Riziko gerçekleşir | Sigorta ettiren veya sigortalı durumu gecikmeksizin bildirir | TTK md. 1446 |
| Riziko kasten gerçekleştirilir | Sigortacı tazminat ödemez, aldığı primi geri vermez | TTK md. 1429 |
Kaynak: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1429, 1433, 1444-1446.
Örnek: özel kullanım amacıyla sigortalanan bir binek aracın, poliçe süresi içinde ticari taksi olarak kullanılmaya başlanması riziko ağırlaşmasıdır; sigortalı bu değişikliği sigortacıya bildirmezse ve kaza sonrasında öğrenilirse sigortacı sözleşmeyi feshedebilir veya artan riziko oranında prim farkı isteyebilir.
Rizikoyu ağırlaştırmama yükümlülüğü
TTK md. 1444, sigortalının sigortacının izni olmaksızın rizikoyu veya olayların olağan akışını riziko artacak biçimde değiştiremeyeceğini düzenler. Ağırlaşma, sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan, önceden öngörülemeyen, sürekli ve önemli bir değişiklik olmalıdır. Bu yükümlülüğün ihlali md. 1445’teki yaptırımlara tabidir; sigortacı, ağırlaşmayı öğrendiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir.
Rizikonun gerçekleşmesi: bildirim ve tazminat talebi
Riziko gerçekleştiğinde sigorta ettiren veya sigortalı, durumu öğrenir öğrenmez gecikmeksizin sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (TTK md. 1446). Bildirimin geç yapılması, sigortacının zararını artırdığı ölçüde tazminattan indirim sebebidir. Bildirimden sonra sigorta bedeli sınırları içinde tazminat hesabı yapılır; bedel değerin altındaysa orantılı ödeme uygulanır (aşkın sigorta ve eksik sigorta bu orandan doğan sonuçlardır).
Sık sorulan sorular
Riziko ile hasar aynı şey mi?
Hayır. Riziko, poliçede önceden tanımlanan tehlikedir; hasar ise bu tehlikenin gerçekleşmesiyle ortaya çıkan zarardır. Yangın, kaskoda çarpışma veya deprem birer rizikodur; bunların yol açtığı maddi kayıp hasardır.
Rizikoyu ağırlaştırırsam poliçem iptal mi olur?
Otomatik olarak hayır, ama sonuçsuz da değildir. Sigortacının izni olmadan yapılan ağırlaştırma TTK md. 1444 ve 1445 uyarınca sözleşmenin feshine veya prim farkı istenmesine yol açabilir; sonuç, ağırlaştırmanın öğrenilme zamanına göre değişir.
Riziko gerçekleştiğinde ne kadar sürede bildirmeliyim?
Kanun 'gecikmeksizin' bildirim ister (TTK md. 1446); somut süre genel şartlara göre değişir. Geç veya eksik bildirim, sigortacının zararını artırdığı ölçüde tazminattan indirime yol açabilir.
Riziko kasten gerçekleştirilirse tazminat ödenir mi?
Hayır. Sigorta ettiren veya sigortalı rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olursa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez (TTK md. 1429).
Rizikonun hafiflemesi primi düşürür mü?
Evet. Primi etkileyen sebeplerde rizikonun hafiflemesini gerektiren bir değişiklik olursa prim indirilir ve gerekirse sigorta ettirene geri verilir (TTK md. 1433).
İlgili terimler
- Sigorta sözleşmesiInsurance contract
- Sigorta sözleşmesi, sigortacının prim karşılığında, para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde zararı tazmin etmeyi veya kişinin hayatına bağlı olaylarda belirli bir para ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK md.
- TeminatCoverage
- Teminat, sigortacının poliçe karşılığında üstlendiği ve belirli bir rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat veya bedel ödemeyi kapsayan güvencedir.
- PrimPremium
- Prim, sigortacının riski üstlenmesi karşılığında sigorta ettirenin ödediği bedeldir.
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- Aşkın sigortaOverinsurance
- Aşkın sigorta, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin değerini aşmasıdır.
