Aşkın sigorta nedir?
Aşkın sigorta, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin değerini aşmasıdır. Değeri aşan kısım geçersizdir; sigortacı gerçek zarardan fazlasını ödemez, bedel ve prim indirilir ve tahsil edilmiş fazla prim iade edilir (TTK md. 1463).
Aşkın sigortada tazminat ve prim iadesi: 2.000.000 TL bedelli konut
Sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin eder (TTK md. 1459). Sigorta bedeli rizikonun gerçekleştiği andaki değeri aşsa bile zarardan fazlası ödenmez (md. 1461). Bu yüzden değeri aşan bedel tazminatı artırmaz, yalnızca gereksiz prim doğurur. TTK md. 1463/1 aşan kısmı geçersiz sayar; bedel ve primin bu kısma ait bölümü indirilir, tahsil edilmiş fazla prim geri verilir.
| Kalem | Tutar (TL) |
|---|---|
| Konutun yeniden yapım değeri (sigorta değeri) | 1.600.000 |
| Poliçedeki sigorta bedeli | 2.000.000 |
| Geçersiz aşkın kısım | 400.000 |
| Yıllık prim, binde 2 fiyatla | 4.000 |
| Aşkın kısma ait prim, iade edilir | 800 |
| 250.000 TL’lik kısmi hasarda ödeme | 250.000 |
| Tam hasarda ödeme | 1.600.000 |
Kaynak: TTK md. 1461 ve 1463; prim fiyatı ve tutarlar varsayımsal örnektir.
Kısmi hasarda orantı uygulanmaz; bedel değerin üstünde olduğu için 250.000 TL’lik zararın tamamı ödenir. Bedelin değerin altında kaldığı ters durum eksik sigortadır ve kısmi hasar oranlı ödenir.
Kötüniyetli aşkın sigortada sözleşme geçersizdir
Aşkın sigorta, değerin yanlış tahmin edilmesinden veya poliçe süresinde düşmesinden de doğabilir. Bu iyiniyetli durumda yalnızca aşan kısım geçersiz olur. Kanun kasıtlı durumu ayrıca düzenler:
- Kötüniyet: sigorta ettiren mali çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle aşkın sigorta yaparsa sözleşmenin tamamı geçersizdir (TTK md. 1463/2).
- Prim: sözleşme yapılırken geçersizliği bilmeyen sigortacı, durumu öğrendiği sigorta döneminin sonuna kadar prime hak kazanır (md. 1463/2).
- İspat: kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır (TMK md. 3); kötüniyeti ileri süren sigortacı bunu kanıtlamalıdır.
- Kasıtlı hasar: sigorta ettiren veya sigortalı rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olursa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez (md. 1429).
Aşkın bedel konut ve DASK poliçelerinde nasıl düzeltilir?
Genel şartlar, aşkın bedelin poliçe süresinde fark edilmesi hâlinde izlenecek yolu belirler:
- Yangın ve konut: sigorta süresi içinde durumu öğrenen sigortacı sigorta ettirene bildirir, bedeli ve primin aşkın bedele ait kısmını indirir, fazlasını iade eder (Yangın Sigortası Genel Şartları A.6).
- Zorunlu deprem sigortası: bedel konutun yeniden yapım maliyetini aşarsa aşan kısım geçersizdir; DASK bedeli indirir ve cari yıla ait fazla primi gün esasıyla iade eder (ZDS Genel Şartları A.5).
- Kasko: poliçe şablonu hasarda eksik veya aşkın sigorta uygulanmayacağını öngörür; araç hasar tarihindeki rayiç değerine kadar teminattadır.
Bedel ve prim indirimi poliçeye zeyilnameyle işlenir. Gün esasıyla iade tutarını poliçe iptal ve iade hesaplama aracıyla yaklaşık olarak hesaplayabilirsiniz.
Aşkın sigorta, birden çok sigorta ve takseli sigorta farkı
Bedel ile değer arasındaki uyumsuzluk tek poliçede olabileceği gibi birden fazla sözleşmeden de doğabilir:
| Durum | Tanım | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Aşkın sigorta | Tek poliçede bedel, menfaatin değerini aşar | Aşan kısım geçersiz; bedel ve prim indirilir | TTK md. 1463 |
| Birden çok sigorta | Aynı menfaat, aynı rizikolara karşı aynı süre için birden çok sigortacıya sigortalanır | Sigorta bedelinden fazlası ödenmez; diğer sigortalar her sigortacıya bildirilir | TTK md. 1465 |
| Müşterek sigorta | Birden çok sigortacı aynı menfaati aynı zamanda sigortalar | Sözleşmeler değere kadar geçerli; her sigortacı bedeli oranında sorumlu | TTK md. 1466 |
| Takseli sigorta | Taraflar sigorta değerini sözleşmede belirli bir para olarak saptar | Takse değer için esastır; fahişse sigortacı indirim isteyebilir | TTK md. 1464 |
Kaynak: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1463–1466.
Sık sorulan sorular
Aşkın sigortada fazla ödediğim prim iade edilir mi?
Evet. Aşan kısım geçersiz olduğu için sigorta bedeli ile primin bu kısma ait bölümü indirilir ve tahsil edilmiş fazla prim geri verilir (TTK md. 1463/1). DASK'ta cari yıla ait fazla prim gün esasıyla iade edilir (ZDS Genel Şartları A.5).
Bedeli değerin üstünde tutmak hasarda daha fazla ödeme sağlar mı?
Hayır. Sigortacı bedel ne olursa olsun uğranılan zarardan fazlasını ödemez (TTK md. 1461). Değeri 1.600.000 TL olan konut 2.000.000 TL'ye sigortalansa da tam hasarda en fazla 1.600.000 TL ödenir.
Aynı evi iki şirkete sigortalatırsam iki kez tazminat alır mıyım?
Hayır. Aynı menfaat aynı rizikolara karşı aynı süre için birden çok sigortacıya sigortalanırsa sigorta ettirene sigorta bedelinden fazlası ödenmez ve her sigortacıya diğer sigortalar bildirilir (TTK md. 1465). Aynı bağımsız bölüm için ikinci zorunlu deprem sigortası yaptırılamaz (ZDS Genel Şartları C.3).
Aşkın sigorta sözleşmeyi tamamen geçersiz kılar mı?
Yalnızca sigorta ettiren mali çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle hareket etmişse. Bu durumda sözleşmenin tamamı geçersizdir; geçersizliği bilmeyen sigortacı, durumu öğrendiği sigorta döneminin sonuna kadar prime hak kazanır (TTK md. 1463/2).
İlgili terimler
- Eksik sigortaUnderinsurance
- Eksik sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin sigortalı menfaatin gerçek değeri olan sigorta değerinden düşük olmasıdır.
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- PrimPremium
- Prim, sigortacının riski üstlenmesi karşılığında sigorta ettirenin ödediği bedeldir.
- ZeyilnameEndorsement
- Zeyilname, yürürlükteki bir poliçede teminat, sigorta bedeli, adres, riziko bilgisi veya menfaat sahibi gibi unsurları değiştirmek için düzenlenen ek belgedir.
- Rayiç değerMarket value
- Rayiç değer, bir aracın hasar veya çalınma tarihinde piyasada alınıp satılabileceği değerdir.
- MuafiyetDeductible
- Muafiyet, hasarın poliçede kararlaştırılan tutar veya oran kadar kısmının sigortacı tarafından ödenmeyip sigortalıda kalmasıdır.