Eksik sigorta nedir?
Eksik sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin sigortalı menfaatin gerçek değeri olan sigorta değerinden düşük olmasıdır. Kısmi hasarda sigortacı, aksine sözleşme yoksa zararı bedelin değere oranı kadar öder (TTK md. 1462).
Orantı kuralıyla tazminat hesabı: iki konut senaryosu
Eksik sigortada tazminat, hasar tutarı ile sigorta bedelinin sigorta değerine oranının çarpımıdır. Karşılaştırma hasar anındaki değerle yapılır: Yangın Sigortası Genel Şartları A.5, bedeli menfaatin “hasara uğradığı andaki” değeriyle kıyaslar. Bu nedenle poliçe başında yeterli olan bedel, değer artışıyla süre içinde eksik kalabilir.
| Kalem | Bedel değerin %60’ı | Değer poliçe süresinde %25 arttı |
|---|---|---|
| Sigorta değeri, hasar anında (TL) | 2.000.000 | 1.500.000 |
| Sigorta bedeli (TL) | 1.200.000 | 1.200.000 |
| Oran (bedel ÷ değer) | %60 | %80 |
| Kısmi hasar (TL) | 300.000 | 300.000 |
| Sigortacının ödemesi (TL) | 180.000 | 240.000 |
| Sigortalıda kalan (TL) | 120.000 | 60.000 |
Kaynak: TTK md. 1462; Yangın Sigortası Genel Şartları A.5; tutarlar varsayımsal örnektir.
İkinci senaryoda bedel, poliçe başında 1.200.000 TL olan değere eşitti. Hasar anına kadar değer 1.500.000 TL’ye çıktığı için 60.000 TL sigortalıda kaldı. Poliçede muafiyet de varsa sigortalıda kalan tutar ayrıca artar.
Tam hasar ve kurtarma masraflarında eksik sigorta
TTK md. 1462’deki orantı, sigortalı menfaatin bir kısmının zarara uğradığı hâl için yazılmıştır. Tam hasarda sigortacı, sorumluluğunun üst sınırı olan sigorta bedelini öder (md. 1461). Değeri 2.000.000 TL olan konut tamamen yanarsa 1.200.000 TL bedelli poliçeden 1.200.000 TL alınır.
Orantı yalnızca hasarın kendisine uygulanmaz:
- Tespit giderleri: rizikonun ve tazminatın kapsamını belirlemek için yapılan makul giderlerde de orantı kıyasen uygulanır (TTK md. 1426/2).
- Kurtarma masrafları: zararı önlemek veya azaltmak için alınan önlemlerin masrafı, eksik sigortada bedelin değere oranına göre ödenir (Yangın Sigortası Genel Şartları B.2).
Eksik sigortanın uygulanmadığı poliçeler
TTK md. 1462 orantıyı “aksine sözleşme yoksa” uygular; genel şartlar ve poliçe bu kuralı kaldırabilir.
- Kasko: poliçe şablonu “hasar durumunda eksik/aşkın sigorta uygulanmayacaktır” ibaresini içerir. Araç, hasar tarihindeki rayiç değerine kadar teminat altındadır.
- Yangın ve konut: sigorta ettiren, riziko gerçekleşmeden önce noter aracılığıyla bildirim yaparak sözleşmeyi bedeli aşmayan zararın tamamının ödeneceği şekle çevirebilir. Değişiklik bildirimi izleyen günden geçerli olur ve tarifedeki prim farkı ödenir (A.5).
- Zorunlu deprem sigortası: tazminat, tam veya kısmi hasar ayrımı yapılmadan yeniden yapım maliyetine göre hesaplanır ve sigorta bedelini aşamaz (ZDS Genel Şartları B.3.1). Genel şartlarda orantı maddesi yer almaz; metrekarenin gerçeğe aykırı beyanı ise C.2 maddesine göre prim oranında ödeme sonucunu doğurur.
Sigorta bedelini güncel tutmanın yolları
Eksik sigortadan korunmanın temel yolu, sigorta bedelini her yenilemede güncel yeniden yapım veya yenileme maliyetine göre belirlemektir. Mevzuat bunun için şu araçları tanır:
- DASK endekslemesi: metrekare bedeli arttığında yürürlükteki poliçenin bedeli ek prim alınmadan aynı oranda artırılır (ZDS Tarife ve Talimatı md. 4/2). Güncel bedeli DASK prim hesaplama aracında görebilirsiniz.
- Mutabakatlı değer: bina, sabit tesisat, makine, demirbaş veya ev eşyasının değeri taraflarca seçilen bilirkişilerce saptanıp kabul edilirse hasarda bu değere itiraz edilemez. Liste en çok bir yıllık süre için geçerlidir; ticari emtiada bu yol kullanılamaz (Yangın Sigortası Genel Şartları B.5.2).
- Takseli sigorta: taraflar sigorta değerini sözleşmede belirli bir para olarak belirleyebilir; takse esaslı şekilde fahişse sigortacı indirim isteyebilir (TTK md. 1464).
- Hasar sonrası bedel: kısmi hasar ödemesi bedeli düşürür; yangın poliçesinde bedel gün esasıyla prim alınarak yeniden yükseltilebilir (B.8.3); değişiklik poliçeye zeyilnameyle işlenir.
Sık sorulan sorular
Eksik sigortada tazminat nasıl hesaplanır?
Tazminat, hasar tutarının sigorta bedelinin sigorta değerine oranıyla çarpılmasıyla bulunur. Değeri 2.000.000 TL olan konut 1.200.000 TL'ye sigortalanmışsa 300.000 TL'lik kısmi hasarın 180.000 TL'si ödenir (TTK md. 1462).
Tam hasarda da orantı uygulanır mı?
Orantı kuralı menfaatin bir kısmının zarara uğradığı hâl için yazılmıştır. Tam hasarda sigortacı, sorumluluğunun üst sınırı olan sigorta bedelini öder (TTK md. 1461); değeri 2.000.000 TL, bedeli 1.200.000 TL olan konutta ödeme 1.200.000 TL'dir.
Kaskoda eksik sigorta uygulanır mı?
Hayır. Kasko Genel Şartları'ndaki poliçe şablonu 'hasar durumunda eksik/aşkın sigorta uygulanmayacaktır' ibaresini içerir. Araç, hasar tarihindeki rayiç değerine kadar teminat altındadır (B.3.3.1.1).
Poliçe süresi içinde orantı kuralını kaldırabilir miyim?
Yangın poliçesinde, riziko gerçekleşmeden önce noter aracılığıyla bildirim yaparak sözleşmeyi bedeli aşmayan zararın tamamının ödeneceği şekle çevirebilirsiniz. Değişiklik bildirimi izleyen günden itibaren geçerli olur, tarifedeki prim farkını ödersiniz (Yangın Sigortası Genel Şartları A.5).
DASK'ta metrekareyi eksik yazdırmak eksik sigorta sayılır mı?
Genel şartlar bu durumu beyan yükümlülüğü kapsamında düzenler. Gerçeğe aykırı beyan depremden sonra öğrenilirse tazminat, alınan primin alınması gereken prime oranına göre ödenir (ZDS Genel Şartları C.2).
İlgili terimler
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- Aşkın sigortaOverinsurance
- Aşkın sigorta, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin değerini aşmasıdır.
- MuafiyetDeductible
- Muafiyet, hasarın poliçede kararlaştırılan tutar veya oran kadar kısmının sigortacı tarafından ödenmeyip sigortalıda kalmasıdır.
- ZeyilnameEndorsement
- Zeyilname, yürürlükteki bir poliçede teminat, sigorta bedeli, adres, riziko bilgisi veya menfaat sahibi gibi unsurları değiştirmek için düzenlenen ek belgedir.
- Rayiç değerMarket value
- Rayiç değer, bir aracın hasar veya çalınma tarihinde piyasada alınıp satılabileceği değerdir.
