Sigorta tazminatı nedir?

Sigorta tazminatı ile sigorta bedeli arasındaki ilişki

TTK md. 1401, sigorta sözleşmesini zarar sigortalarında tazminat ödeme, can sigortalarında ise belirli bir bedel ödeme yükümü olarak ikiye ayırır; “sigorta tazminatı” bu yüzden esas olarak zarar sigortalarına (kasko, konut, işyeri gibi) özgü bir kavramdır. Sigortacı, sigortalının fiilen uğradığı zararı tazmin eder (md. 1459); ancak ödeyeceği tutar, rizikonun gerçekleştiği andaki sigorta bedelini aşamaz (md. 1461). Bedel bu yüzden tazminatın tavanıdır, tazminatın kendisi değildir: bedeli 1.000.000 TL olan bir poliçede 400.000 TL’lik hasarda ödenen tazminat 400.000 TL’dir, bedelin tamamı değil.

Tazminat ne zaman muaccel olur: kırk beş gün ve avans zorunluluğu

Sigorta tazminatı veya bedeli, riziko gerçekleştikten ve ilgili belgeler sigortacıya verildikten sonra, sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan itibaren kırk beş gün geçince muaccel olur; can sigortalarında bu süre on beş gündür (TTK md. 1427/2). Süre, sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmişse işlemez. Araştırmalar üç ay içinde tamamlanamazsa sigortacı, taraflarca ya da anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre belirlenecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak ödemek zorundadır (md. 1427/3). Borç muaccel olduğunda sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer; temerrüt faizinden kurtulmayı öngören sözleşme hükümleri geçersizdir (md. 1427/4-5).

Kaynak: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1427. Örneğin 1 Haziran’da yapılan bir ihbarda inceleme 1 Eylül’e kadar tamamlanamamışsa ve tahmini hasar 400.000 TL ise sigortacı en az 200.000 TL’yi avans olarak öder; gecikmenin sorumlusu sigortacıysa muacceliyet ve temerrüt tarihleri buna göre işlemeye devam eder. Gecikme faizini tazminat gecikme faizi hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Kısmi tazminat ödemesi sigorta bedelini düşürür

Sorumluluk sigortaları dışındaki sigortalarda, aksine sözleşme yoksa, sigorta süresi içinde yapılan kısmi tazminat ödemeleri sigorta bedelinden düşülür (TTK md. 1428/1). Bedel yeniden yükseltilmedikçe, aynı poliçe döneminde sonra çıkan bir hasarda üst sınır bu düşük bedeldir. Kısmi zarar hâlinde taraflar sözleşmeyi feshedebilir; ancak sigortacı bu fesih hakkını ancak kısmi tazminatı ödedikten sonra kullanabilir (md. 1428/2). Kısmi ödeme sonrası bedelin nasıl yeniden yükseltileceği ve bunun prime etkisi zeyilname maddesinde anlatılır.

Tazminatı azaltan veya ortadan kaldıran hâller

Sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta ettirenin, sigortalının, lehtarın ve bunların fiillerinden hukuken sorumlu olduğu kişilerin ihmalinden kaynaklanan zararları tazmin etmekle yükümlüdür; bu kişiler rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olursa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez (TTK md. 1429). Kasıt dışında tazminatı azaltan başlıca kalemler muafiyet ve eksik sigortadaki orantı kuralıdır; ödenen tazminat kadar sigortacının sigortalının yerine geçmesi ise halefiyet konusudur. Tazminat talebi, zamanaşımı süresi içinde ileri sürülmezse dava yoluyla istenemez hâle gelir; kusur oranına bağlı sorumluluk hasarlarında ödenecek tutarı kusur oranına göre tazminat hesaplama aracıyla yaklaşık olarak görebilirsiniz.