Halefiyet nedir?
Halefiyet, sigortacının ödediği tazminat tutarınca, sigortalının zarardan sorumlu üçüncü kişilere karşı sahip olduğu haklara kanunen ve kendiliğinden sahip olmasıdır (TTK md. 1472).
Halefiyet nasıl işler: TTK md. 1472’nin kuralı
TTK md. 1472’ye göre sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, zarardan sorumlu üçüncü kişilere karşı bir dava veya talep hakkı varsa, bu hak ödenen tazminat tutarınca kendiliğinden sigortacıya geçer. Bu geçiş kanundan doğar; sigortalının ayrıca bir temlik yapmasına veya bildirimde bulunmasına gerek yoktur.
Örnek: kusursuz bir sürücünün aracına, trafik ışıklarında kırmızıda geçen başka bir araç çarpar. Sigortalının kasko sigortacısı, 150.000 TL’lik hasarı sigorta bedeli kapsamında sigortalısına öder. Bu ödemeyle birlikte, sigortalının kusurlu sürücüden zararını isteme hakkı 150.000 TL tutarınca kasko sigortacısına geçer; sigortacı bu hakla kusurlu sürücüye veya onun trafik sigortacısına başvurabilir.
Halefiyetin sınırı: yalnızca ödenen tutar kadar
Halefiyet, sigortalının haklarını aynen değil, ödenen tazminat kadar devralır. Sigortalının zararı ödenen tazminattan büyükse, aşan kısım için dava açma hakkı sigortalıda kalır; sigortacı bu kısma halef olmaz. İki tarafın aynı sorumludan alacağı varsa, uygulamada sigortalının kendi hakkı önceliklidir.
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Halefiyetin doğması | Sigortacının tazminatı fiilen ödemesiyle kendiliğinden oluşur | TTK md. 1472/1 |
| Halefiyetin kapsamı | Yalnızca ödenen tazminat tutarınca | TTK md. 1472/1 |
| Sigortalının yükümlülüğü | Sigortacıya geçen hakları ihlal edecek davranışlardan sigortacıya karşı sorumludur | TTK md. 1472/2 |
| Kısmi tazminat | Sigortacı zararın bir kısmını ödemişse, sigortalı kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkını korur | TTK md. 1472/2 |
Kaynak: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1472.
Sigortalının halefiyet hakkını koruma yükümlülüğü
TTK md. 1472/2, halefiyetin sigortalıya iki sonucunu düzenler. Sigortalı, tazminattan sonra sigortacıya geçen hakları ihlal edecek şekilde davranırsa, örneğin zarardan sorumlu kişiyle anlaşıp onu borçtan kurtarırsa, bu nedenle sigortacıya karşı sorumlu olur. Sigortacı zararın yalnızca bir kısmını ödemişse, sigortalı kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkını korur.
Halefiyet ile rücu davası arasındaki ilişki
Halefiyet, sigortacıya bir hak kazandırır; bu hakkı mahkemede kullanması ise rücu davası olarak adlandırılır. Uygulamada iki kavram iç içe geçer: sigortacı önce halefiyet yoluyla sigortalının yerine geçer, sonra bu haktan doğan alacağı zarardan sorumlu kişiden rücu yoluyla talep eder. Rücu kavramı sigortacılıkta yalnızca üçüncü kişilere karşı değil, belirli hâllerde sigortacının kendi sigortalısına karşı da kullanılabilen daha geniş bir kavramdır.
Sık sorulan sorular
Halefiyet için sigortalının ayrıca bir devir işlemi yapması gerekir mi?
Hayır. Halefiyet kanundan doğar ve sigortacının tazminatı ödediği anda kendiliğinden gerçekleşir; ayrı bir temlik sözleşmesi veya bildirim şart değildir (TTK md. 1472).
Sigortacı, ödediğinden daha fazlasını halefiyet yoluyla isteyebilir mi?
Hayır. Sigortacı yalnızca fiilen ödediği tazminat tutarınca sigortalının haklarına halef olur; sigortalının bunu aşan bir zararı varsa o kısım kendi dava hakkı olarak kalır.
Sigortalı, zarardan sorumlu kişiyi ibra ederse ne olur?
Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edecek şekilde davranırsa (örneğin sorumluyla anlaşıp onu borçtan kurtarırsa) bu nedenle sigortacıya karşı sorumlu olur (TTK md. 1472/2).
Halefiyet hangi sigorta türlerinde uygulanır?
Esas olarak zarar sigortalarında (kasko, konut, işyeri gibi). Can sigortalarında ödenen tutar önceden kararlaştırılan bir bedeldir, gerçek zararın tazmini değildir; bu yüzden halefiyet kural olarak uygulanmaz.
İlgili terimler
- RücuRecourse
- Rücu, bir ödemeyi yapan tarafın bu ödemeyi nihai olarak sorumlu olan kişiden geri isteme hakkıdır.
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- Tam değer sigortasıFull value insurance
- Tam değer sigortası, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin gerçek değeri olan sigorta değerine tam olarak eşit olduğu sigortadır.
- Sigorta sözleşmesiInsurance contract
- Sigorta sözleşmesi, sigortacının prim karşılığında, para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde zararı tazmin etmeyi veya kişinin hayatına bağlı olaylarda belirli bir para ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK md.