Tam değer sigortası nedir?
Tam değer sigortası, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin gerçek değeri olan sigorta değerine tam olarak eşit olduğu sigortadır. Bedel ile değer eşit olduğundan tazminat hesabında eksik sigortadaki orantı kuralı uygulanmaz (TTK md. 1460, 1461).
Sigorta değeri ile sigorta bedeli tam değerde nasıl örtüşür?
TTK md. 1460, sigorta değerini sigortalanan menfaatin tam değeri olarak tanımlar. Sigorta bedeli ise poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunu sınırlayan tutardır (md. 1461). Bu iki tutar birbirine eşit olduğunda tam değer sigortasından söz edilir: sigortalı, menfaatinin gerçek değerini ne eksik ne fazla yazdırmıştır.
Örnek: yeniden yapım değeri 2.000.000 TL olan bir konutun sigorta bedeli de 2.000.000 TL olarak poliçeye yazılmışsa, bu poliçe tam değer üzerinden düzenlenmiştir.
Tam değer, eksik sigorta ve aşkın sigortanın karşılaştırması
Bedel ile değer arasındaki ilişki, kısmi hasarda ödenecek tazminatı doğrudan belirler:
| Durum | Bedel-değer ilişkisi | Kısmi hasarda tazminat | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tam değer sigortası | Bedel = değer | Hasarın tamamı ödenir | TTK md. 1460, 1461 |
| Eksik sigorta | Bedel < değer | Bedelin değere oranı kadar ödenir | TTK md. 1462 |
| Aşkın sigorta | Bedel > değer | Hasarın tamamı ödenir, aşan bedel geçersiz | TTK md. 1463 |
Kaynak: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 1460-1463.
2.000.000 TL değerindeki konutta 300.000 TL’lik kısmi hasar örneğinde: bedel de 2.000.000 TL ise (tam değer) 300.000 TL’nin tamamı ödenir; bedel 1.200.000 TL ise (eksik sigorta) yalnızca 180.000 TL ödenir; bedel 2.400.000 TL ise (aşkın sigorta) yine 300.000 TL’nin tamamı ödenir, ama aşan 400.000 TL’lik bedel geçersizdir ve buna ait prim iade edilir.
Tam değeri korumanın pratik yolları
Sigorta değeri zamanla değişebileceği için tam değer sigortası tek seferlik bir işlem değil, sürekli güncelleme gerektirir:
- Mutabakatlı değer: bina, sabit tesisat, makine veya ev eşyasının değeri taraflarca seçilen bilirkişilerce saptanıp kabul edilirse, hasarda bu değere itiraz edilemez; liste en çok bir yıl geçerlidir (Yangın Sigortası Genel Şartları B.5.2).
- Endeksleme: zorunlu deprem sigortasında metrekare bedeli arttığında yürürlükteki poliçenin bedeli ek prim alınmadan aynı oranda artırılır (ZDS Tarife ve Talimatı md. 4/2).
- Yenileme öncesi güncelleme: her yenilemede bedelin güncel yeniden yapım veya yenileme maliyetine göre yeniden hesaplanması, tam değeri korumanın en güvenilir yoludur.
Tam değerden sapmanın sonucu: eksik ve aşkın sigorta
Bedel, poliçe başında değere eşit belirlense bile süre içinde değer artarsa bedel geride kalır ve eksik sigorta doğar; değer düşerse bedel yüksek kalır ve aşkın sigorta oluşur. Her iki sapma da tazminat hesabını değiştirdiği için sigortalının, özellikle hızlı değer artışı yaşanan konut ve ticari emtia branşlarında bedelini düzenli aralıklarla gözden geçirmesi gerekir.
Sık sorulan sorular
Tam değer sigortası ile ilk riziko sigortası aynı şey mi?
Hayır, sık karıştırılsa da farklıdırlar. Tam değer sigortasında bedel değere eşittir ve kısmi hasarda zararın tamamı ödenir. İlk riziko sigortasında ise bedel değerin altında kalabilir; orantı kuralı sözleşmeyle devre dışı bırakıldığı için yine bedele kadar tam ödeme yapılır (bkz. ilk riziko sigortası).
Tam değer sigortasında muafiyet uygulanır mı?
Evet. Tam değer, bedel ile değer arasındaki ilişkiyi; muafiyet ise tazminattan düşülen sabit payı ilgilendirir. Poliçede muafiyet kararlaştırılmışsa tam değerli bir poliçede bile tazminattan düşülür.
Poliçeyi tam değer üzerinden yaptırdım, süre içinde değer artarsa ne olur?
Bedel otomatik güncellenmez. Değer arttığı hâlde bedel sabit kalırsa poliçe süre içinde eksik sigortaya dönüşebilir; bedelin zeyilnameyle güncel değere yükseltilmesi gerekir.
Kaskoda tam değer sigortası uygulanır mı?
Doğrudan bu adla değil, ama benzer sonuç doğar. Kasko Genel Şartları'na göre araç hasar tarihindeki rayiç değerine kadar teminattadır ve hasarda eksik veya aşkın sigorta uygulanmaz; bu da fiilen tam değer mantığıyla çalışır.
İlgili terimler
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- Eksik sigortaUnderinsurance
- Eksik sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin sigortalı menfaatin gerçek değeri olan sigorta değerinden düşük olmasıdır.
- Aşkın sigortaOverinsurance
- Aşkın sigorta, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin değerini aşmasıdır.
- İlk riziko sigortasıFirst loss insurance
- İlk riziko sigortası, sigorta bedeline kadarki zararın eksik sigortadaki orantı kuralı uygulanmadan tam ödendiği sigortadır.
- Rayiç değerMarket value
- Rayiç değer, bir aracın hasar veya çalınma tarihinde piyasada alınıp satılabileceği değerdir.