Hayat sigortası nedir?
Hayat sigortası, sigortacının prim karşılığında sigortalının ölümü veya belirli bir süre sonunda hayatta olması hâlinde poliçede yazılı sigorta bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; vefat ve yaşam olmak üzere iki temel teminatı vardır (TTK md. 1487).
Hayat sigortası bir meblağ sigortasıdır: zarara değil bedele göre öder
TTK md. 1487’ye göre hayat sigortasında sigortacı, prim karşılığında sigortalının ölümü veya belirli bir süre sonunda hayatta olması hâlinde sigorta bedelini ödemeyi üstlenir. Bu bedel, mal sigortalarındaki gibi gerçekleşen bir zararın karşılığı değil, sözleşmede önceden kararlaştırılan sabit bir tutardır; bu yüzden hayat sigortası bir meblağ sigortası sayılır ve aynı kişinin hayatı birden çok şirkette farklı bedellerle sigortalanabilir (md. 1491/1).
Meblağ sigortası niteliğinin bir sonucu da halefiyetin işlememesidir: hak sahiplerinin, ölüme yol açan üçüncü kişiye karşı sahip olduğu tazminat alacağını sigortacıya devretmesi geçersizdir (md. 1491/3). Sigortacı, ödediği sigorta bedelini kusurlu üçüncü kişiden geri isteyemez; bu, hasar sigortalarındaki rücu mekanizmasından temel farkıdır.
Hayat sigortasının türleri: risk, kredi bağlantılı, birikimli ve grup
Hayat Sigortası Genel Şartları’nın 8. maddesi iki temel teminat tanımlar: vefat ve yaşam. Piyasada satılan ürünler bu iki teminatın farklı kombinasyonlarından oluşur ve ek teminatlarla (maluliyet, kritik hastalık gibi) genişletilebilir.
| Tür | Ödeme olayı | Birikim | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Risk (vefat) hayat sigortası | Yalnızca süre içinde ölüm | Yok | Genel Şartlar md. 8 |
| Kredi bağlantılı hayat sigortası | Kredi süresinde ölüm, teminat kalan borca göre azalır | Yok | Yönetmelik md. 10 |
| Birikimli hayat sigortası | Süre içinde ölüm veya süre sonunda yaşam | Ayrılma ve ödünç hakkı | TTK md. 1500-1501 |
| Grup hayat sigortası | Gruptaki kişinin ölümü | Ürüne göre değişir | TTK md. 1496 |
Kaynak: 6102 sayılı TTK; SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları; Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği.
Grup hayat sigortası en az 10 kişilik işveren veya kurum gruplarında kurulur; aksi kararlaştırılmamışsa lehtarı gruptaki kişi atar, gruptan ayrılan kişi teminatı sigorta ettiren sıfatıyla bireysel olarak sürdürebilir (TTK md. 1496).
Sözleşmenin taraflarında sigortalı, sigorta ettiren ve lehtar ayrımı
Hayat sigortasında üç sıfat her zaman aynı kişide birleşmez. Sigorta ettiren sözleşmeyi kuran ve primi ödeyen taraftır; sigortalı hayatı üzerine sigorta yapılan kişidir; lehtar ise riziko gerçekleştiğinde bedeli isteme hakkı olan kişidir. Başkasının hayatı üzerine yapılan sözleşmede bedel mutat cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir (TTK md. 1490).
Kredi bağlantılı poliçede banka, riziko gerçekleşince ödenecek tutar üzerinde öncelikli hak sahibi olan dain-i mürtehindir; teminat kalan borçla uyumlu azaldığından vefat bedeli öncelikle kalan krediyi kapatır.
Türkiye’de hayat sigortası pazarı: 2025’te 178,9 milyar TL prim
TSB’nin direkt ve endirekt prim istatistiklerine göre hayat branşı 2025’te 178.877,4 milyon TL prim üretti; bu, 2024’teki 99,9 milyar TL’ye göre nominal %79,0’lık bir artıştır ve branşın toplam prim üretimindeki payını %11,9’dan %14,6’ya çıkarmıştır. 2026’nın Ocak-Temmuz döneminde hayat primleri 135,4 milyar TL’ye ulaştı.
Satış büyük ölçüde banka kanalı üzerinden gerçekleşir: 2026’nın ilk yedi ayında hayat primlerinin %72,7’si banka, %13,2’si acente kanalından geldi. Bu ağırlık, kredi bağlantılı poliçelerdeki şirket seçme hakkını hayat sigortalılarının çoğunluğu için doğrudan önemli kılar; teminat bedelinin nasıl hesaplandığı ve vefat tazminatı süreci hayat sigortası rehberinde örneklerle anlatılır.
Sık sorulan sorular
Hayat sigortası neyi öder?
Sigortalı poliçe süresinde teminat dışı bir sebeple ölürse vefat bedelini, poliçede yaşam teminatı varsa süre sonunda hayatta olması hâlinde yaşam bedelini öder (TTK md. 1487; Genel Şartlar md. 8).
Hayat sigortasının başlıca türleri nelerdir?
Risk (yalnızca vefatta ödeme), kredi bağlantılı (teminat kalan borca göre azalır), birikimli (ölüm veya süre sonunda yaşam teminatı, ayrılma ve ödünç hakkı) ve grup hayat sigortasıdır (Genel Şartlar md. 8; TTK md. 1496 ve 1500-1501).
Aynı kişi birden fazla şirkette hayat sigortası yaptırabilir mi?
Evet. Hayat sigortası bir meblağ sigortasıdır; bedel zararın tutarına değil poliçede yazan tutara göre ödenir, bu nedenle bir kişinin hayatı birden çok şirkette farklı bedellerle sigortalanabilir (TTK md. 1491/1).
Hayat sigortasında halefiyet uygulanır mı?
Hayır. Hak sahiplerinin, ölüme yol açan üçüncü kişiye karşı tazminat alacağını sigortacıya devretmesi geçersizdir; sigortacı ödediği bedel için üçüncü kişiye rücu edemez (TTK md. 1491/3).
Hayat sigortası primi vergiden düşülür mü?
Evet. Ölüm ve kaza gibi risk primlerinin tamamı, birikimli hayat sigortası primlerinin %50'si; gelirin %15'i ve asgari ücretin yıllık tutarı (2026'da 396.360 TL) sınırında gelir vergisi matrahından indirilir (GVK md. 63 ve 89).
İlgili terimler
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- Sigorta ettirenPolicyholder
- Sigorta ettiren, sigortalının menfaatini sigortacı nezdinde güvence altına almak üzere sigortacıyla sigorta sözleşmesini kuran ve primi ödemekle yükümlü kişidir (Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik md.
- SigortalıInsured
- Sigortalı, zarar sigortalarında menfaati teminat altına alınan, can sigortalarında ise üzerinde rizikonun gerçekleşme ihtimali bulunan kişidir (Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik md.
- LehtarBeneficiary
- Lehtar, can sigortalarında sözleşmeye taraf olmamakla birlikte sözleşme lehine yapılan ve riziko gerçekleştiğinde sigorta tazminatını sigortacıdan isteme hakkı bulunan kişidir (Bilgilendirme Yönetmeliği md.
- Dain-i mürtehinLoss payee
- Dain-i mürtehin, sigortalı bir malın üzerinde rehin veya ipotek hakkı bulunan ve bu hakkını korumak için poliçeye alacaklı olarak kaydettiren kişi ya da kurumdur.
- Cayma hakkıRight of withdrawal
- Cayma hakkı, sigorta ettirenin kanunda veya sözleşmede öngörülen hâllerde, gerekçe göstermeksizin ve genellikle kısmi ya da tam prim iadesiyle sözleşmeden dönebilmesidir; süresi ve koşulları sigorta türüne göre değişir.
- TeminatCoverage
- Teminat, sigortacının poliçe karşılığında üstlendiği ve belirli bir rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat veya bedel ödemeyi kapsayan güvencedir.
- ZamanaşımıStatute of limitations
- Zamanaşımı, sigorta sözleşmesinden doğan tazminat ve bedel taleplerinin kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmezse dava yoluyla istenemez hâle gelmesidir; genel süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıldır.
