Dain-i mürtehin nedir?
Dain-i mürtehin, sigortalı bir malın üzerinde rehin veya ipotek hakkı bulunan ve bu hakkını korumak için poliçeye alacaklı olarak kaydettiren kişi ya da kurumdur. Kayıt geçerli olduğu sürece tazminat öncelikle bu alacaklıya ödenir (TTK md. 1456).
Dain-i mürtehin kaydı ne işe yarar?
“Dain” alacaklı, “mürtehin” rehin hakkı sahibi anlamına gelir; birlikte, sigortalı malın üzerinde rehin veya ipotek hakkı bulunan alacaklıyı ifade eder. TTK md. 1456, rehinli bir malın sigorta edilmesi hâlinde rehin hakkının sigorta tazminatı üzerinde devam edeceğini düzenler. Bu korumayı somutlaştırmak için alacaklı, poliçeye “dain-i mürtehin” olarak kaydedilir; kayıt, sigortacıya alacaklının varlığını ve önceliğini bildiren bir şerhtir.
Örnek: bir banka, konut kredisi kullandırdığı bir dairenin yangın poliçesine dain-i mürtehin olarak kaydedilirse, evde yangın çıkması hâlinde sigorta bedeli kapsamındaki tazminat doğrudan sigortalıya değil, önce bankaya ödenir.
Kayıt varken tazminat kime, nasıl ödenir?
TTK md. 1456/2 uyarınca sigortacı, rehin hakkından haberdar edildikten sonra alacaklının açık ve koşulsuz izni olmadan tazminatı sigortalıya ödeyemez. Bu kural TMK md. 879 ile birlikte okunur; buna göre tahakkuk eden sigorta tazminatı, ancak bütün rehin alacaklılarının rızasıyla malike ödenebilir.
| Durum | Tazminatın gidişi |
|---|---|
| Dain-i mürtehin kaydı yok | Tazminat doğrudan sigortalıya ödenir |
| Kayıt var, borç devam ediyor | Tazminat, kalan borç tutarı kadar önce alacaklıya ödenir |
| Kayıt var, borç tazminattan az | Borç kadarı alacaklıya, kalan kısım sigortalıya ödenir |
| Kayıt kaldırılmış | Kayıttan önceki genel kurala dönülür, tazminat sigortalıya ödenir |
Kaynak: TTK md. 1456; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 879.
Konut ve taşıt kredilerinde uygulama
Dain-i mürtehin kaydı en çok kredi ile finanse edilen konut ve araç alımlarında görülür. Banka, krediyi kullandırırken teminat olarak aldığı ipotek veya rehnin sigorta tazminatı üzerindeki karşılığını güvenceye almak için kendisini poliçeye kaydettirir. Taşıt kredisinde bu kayıt kasko poliçesine, konut kredisinde yangın veya konut poliçesine işlenir; zorunlu deprem sigortasında ise teminat DASK tarafından bina üzerinden verildiği için dain-i mürtehin uygulaması yaygın değildir.
Dain-i mürtehin kaydının kaldırılması
Kayıt, alacaklının hakkı sona erdiğinde, yani genellikle kredi borcu tamamen kapandığında kaldırılır. Uygulamada sigortalı, bankadan borcun bittiğine dair bir yazı alır ve bunu sigorta şirketine ileterek kaydın silinmesini talep eder; sigortacı da alacaklının onayı olmadan kaydı tek taraflı kaldırmaz. Kayıt kalktıktan sonra poliçe, dain-i mürtehin şerhi bulunmayan standart bir poliçe gibi işler ve tazminat doğrudan sigortalıya ödenir.
Sık sorulan sorular
Dain-i mürtehin ile lehtar aynı şey mi?
Hayır, ama yakından ilişkilidir. Dain-i mürtehin, rehin veya ipotek alacaklısının poliçeye kaydıdır; lehtar ise can sigortalarında sözleşme lehine tazminat isteme hakkı olan kişidir. Kredi bağlantılı hayat sigortasında banka çoğu zaman her iki sıfatı birlikte taşır.
Dain-i mürtehin kaydı varken tazminat doğrudan sigortalıya ödenir mi?
Hayır. Sigortalı malın rehinli olduğu sigortacıya bildirilmişse, sigortacı alacaklının açık ve koşulsuz izni olmadan tazminatı sigortalıya ödeyemez (TTK md. 1456/2).
Kredi borcunu kapattığımda kayıt otomatik olarak kalkar mı?
Hayır. Borç tamamen ödense bile kaydın kaldırılması için genellikle bankaya başvurmanız ve bankanın sigorta şirketine yazılı bilgi vermesi gerekir; kayıt bu bildirim yapılmadan poliçe üzerinde kalabilir.
Dain-i mürtehin kaydı sigorta bedelini veya primi değiştirir mi?
Hayır. Kayıt, sigorta bedelini ve primi değiştirmez; yalnızca hasar hâlinde tazminatın kime ve hangi öncelikle ödeneceğini belirler.
Dain-i mürtehin kaydı hangi poliçelerde kullanılır?
En sık konut kredisiyle alınan evlerde yangın veya konut poliçelerinde, taşıt kredisiyle alınan araçlarda ise kasko poliçelerinde görülür; alacaklı genellikle krediyi kullandıran banka veya finans kuruluşudur.
İlgili terimler
- Sigorta bedeliSum insured
- Sigorta bedeli, poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK md.
- PoliçeInsurance policy
- Poliçe, sigorta sözleşmesinin taraflarını, teminatlarını, primini, süresini ve uygulanacak genel ve özel şartları gösteren, sigortacının yetkililerince imzalanıp sigorta ettirene verilen belgedir (TTK md.
- SigortalıInsured
- Sigortalı, zarar sigortalarında menfaati teminat altına alınan, can sigortalarında ise üzerinde rizikonun gerçekleşme ihtimali bulunan kişidir (Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik md.
- LehtarBeneficiary
- Lehtar, can sigortalarında sözleşmeye taraf olmamakla birlikte sözleşme lehine yapılan ve riziko gerçekleştiğinde sigorta tazminatını sigortacıdan isteme hakkı bulunan kişidir (Bilgilendirme Yönetmeliği md.
- ZeyilnameEndorsement
- Zeyilname, yürürlükteki bir poliçede teminat, sigorta bedeli, adres, riziko bilgisi veya menfaat sahibi gibi unsurları değiştirmek için düzenlenen ek belgedir.
