Gün esası nedir?
Gün esası, sigorta sözleşmesi süresinden önce sona erdiğinde işlemeyen günlere ait ödenmiş primin, kalan gün sayısının toplam poliçe süresine oranına göre sigorta ettirene iade edilmesidir (TTK md. 1419).
Gün esası hangi formülle hesaplanır
Kanunda aksi öngörülmemişse, sigorta sözleşmesi süresinden önce sona erdiğinde işlemeyen günlere ait ödenmiş prim sigorta ettirene geri verilir (TTK md. 1419). Gün esası, bu iadenin varsayılan hesap yöntemidir: iade tutarı, dönem primi ile sözleşme bitişine kalan gün sayısının çarpılıp toplam poliçe süresine bölünmesiyle bulunur. Yöntem, sigortacının riziko taşıdığı süreyle orantılı bir prime hak kazanmasını, kalan süreye denk gelen kısmın ise sigorta ettirene dönmesini sağlar. Kanun bu yöntemi açık kural olarak koymamış, “aksi öngörülmemişse” ifadesiyle yalnızca kısa dönem esasının uygulandığı istisnai hâller dışında geçerli varsayılan hesap olarak bırakmıştır.
Gün esasının uygulandığı hâller: fesih dışındaki prim düzeltmeleri
Gün esası yalnızca sözleşmenin tamamen sona erdiği iptallerde değil, süre içindeki prim düzeltmelerinde de kullanılır:
| Durum | Gün esası uygulanır mı | Dayanak |
|---|---|---|
| Rizikonun hafiflemesi sonucu prim indirimi | Evet, indirim kalan süre için gün esasıyla hesaplanır | TTK md. 1433 |
| Riziko ağırlaşması nedeniyle istenen prim farkının 10 gün içinde kabul edilmemesi | Evet, sözleşme feshedilmiş sayılır ve kalan sürenin primi iade edilir | TTK md. 1445/1, 1419 |
| Aşkın sigortada aşan kısma ait prim | Evet, DASK’ta cari yıla ait fazla prim gün esasıyla iade edilir | TTK md. 1463; ZDS Genel Şartları A.5 |
| Hukuksal koruma sigortasında olağanüstü fesih (bir yılda 3’ten çok uyuşmazlık) | Evet | Hukuksal Koruma Sigortası Genel Şartları B.7 |
| Sigortalının kendi isteğiyle erken iptali | Hayır, kısa dönem esası uygulanır | Genel şartlar ve ürün tarifesi |
Kaynak: TTK md. 1419, 1433, 1445, 1463; Hukuksal Koruma Sigortası Genel Şartları B.7.
Gün esasıyla iade örneği: kabul edilmeyen prim farkı sonrası fesih
Yıllık net primi 9.000 TL olan 365 günlük bir konut poliçesinde, sözleşmenin 300. gününde sigortacı rizikonun ağırlaştığını öğrenip prim farkı istediğini, sigorta ettirenin bu farkı 10 gün içinde kabul etmediğini varsayalım. TTK md. 1445/1 uyarınca sözleşme bu tarihte feshedilmiş sayılır ve kalan 65 güne ait prim gün esasıyla iade edilir:
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Yıllık net prim | 9.000 TL |
| Poliçe süresi | 365 gün |
| Fesih sayılan güne kadar geçen süre | 300 gün |
| Kalan süre | 65 gün |
| Gün esasına göre iade (9.000 × 65 / 365) | 1.602,74 TL |
Kaynak: TTK md. 1419, 1445; varsayımsal örnek hesap. Fesih, sigortacının riziko ağırlaşmasını öğrenmesinden bir ay içinde kullanılmayan bir haksa düşer; süresinde kullanılan fesih hakkında iade her zaman kalan güne göre hesaplanır, ağırlaşmanın büyüklüğüne göre değişmez.
Gün esasının kısa dönem esasından ve iş günü hesaplarından farkı
Gün esası, kısa dönem esasının tersine, sigortacının kendi feshinde veya sigorta ettirenin kusuru dışındaki sona ermelerde uygulanır ve her zaman daha yüksek bir iade verir; sigortalının kendi isteğiyle yaptığı erken iptallerde ise şirketin kısa süreli tarife tablosuna göre daha düşük bir tutar çıkar. Gün esası ayrıca takvim günü üzerinden işler; bu yönüyle yalnızca iş günü sayılan ihbar veya itiraz süreleriyle karıştırılmamalıdır. Kendi poliçenizdeki olası bir iade tutarını poliçe iptal ve iade hesaplama aracıyla yaklaşık olarak görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gün esası hangi formülle hesaplanır?
İade tutarı, yıllık (veya dönem) net primin, sözleşmenin sona erdiği tarihten poliçe bitişine kalan gün sayısıyla çarpılıp toplam poliçe süresine bölünmesiyle bulunur: prim × kalan gün ÷ toplam gün (TTK md. 1419).
Gün esası yalnızca poliçe iptalinde mi uygulanır?
Hayır. Rizikonun hafiflemesi sonucu prim indirimi (TTK md. 1433), riziko ağırlaşması nedeniyle istenen prim farkının kabul edilmemesi (md. 1445) ve aşkın sigortada aşan kısmın primi (md. 1463) gibi süre içindeki prim düzeltmelerinde de gün esası kullanılır.
Gün esası ile kısa dönem esası aynı sonucu mu verir?
Hayır, kısa dönem esası her zaman daha düşük bir iade çıkarır. Aradaki fark ve hangi fesih nedeninde hangisinin uygulandığı kısa dönem esası maddesinde anlatılır.
Gün esasında iş günü mü takvim günü mü sayılır?
Takvim günü sayılır. Bu yönüyle, hafta sonlarının düşülmediği ve yalnızca iş günü sayılan ihbar veya itiraz sürelerinden farklıdır.
İlgili terimler
- Kısa dönem esasıShort-rate basis
- Kısa dönem esası, sigortalının kendi isteğiyle erken iptal ettiği poliçelerde, kalan süreye orantılı gün esası yerine şirketin kısa süreli tarife tablosuna göre daha düşük bir prim iadesi hesaplanmasıdır.
- PrimPremium
- Prim, sigortacının riski üstlenmesi karşılığında sigorta ettirenin ödediği bedeldir.
- ZeyilnameEndorsement
- Zeyilname, yürürlükteki bir poliçede teminat, sigorta bedeli, adres, riziko bilgisi veya menfaat sahibi gibi unsurları değiştirmek için düzenlenen ek belgedir.
- Sigorta sözleşmesiInsurance contract
- Sigorta sözleşmesi, sigortacının prim karşılığında, para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde zararı tazmin etmeyi veya kişinin hayatına bağlı olaylarda belirli bir para ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK md.
- PoliçeInsurance policy
- Poliçe, sigorta sözleşmesinin taraflarını, teminatlarını, primini, süresini ve uygulanacak genel ve özel şartları gösteren, sigortacının yetkililerince imzalanıp sigorta ettirene verilen belgedir (TTK md.
- Aşkın sigortaOverinsurance
- Aşkın sigorta, sigorta bedelinin sigortalı menfaatin değerini aşmasıdır.