İhbar yükümlülüğü nedir?

Sözleşme öncesi beyan yükümlülüğü: TTK m. 1435-1436

İhbar yükümlülüğü, sigorta ettirenin sözleşme kurulmadan önce başlar. TTK md. 1435 uyarınca sigorta ettiren, sözleşmenin yapılması sırasında bildiği veya bilmesi gereken ve sigortacının sözleşmeyi hiç yapmamasını veya farklı şartlarla yapmasını gerektirecek nitelikteki önemli hususları bildirmekle yükümlüdür. Sigortacı yazılı veya sözlü sorduğu hususların önemli sayılacağını, aksi ispatlanana kadar varsayabilir. TTK md. 1436, sigortacının cevaplanması için soru listesi verdiği hâllerde, sigorta ettirene bu listede yer almayan hususlar için sorumluluk yüklenemeyeceğini düzenler; istisna, sigorta ettirenin önemli bir hususu kötü niyetle saklamış olmasıdır.

Rizikonun ağırlaşmasını bildirme süresi: on gün

Sözleşme kurulduktan sonra sigorta ettiren, sigortacının izni olmadan rizikoyu ağırlaştıracak davranışlarda bulunamaz. Riziko kendiliğinden ağırlaşırsa veya sözleşmede riziko ağırlaşması sayılan bir hâl gerçekleşirse, sigorta ettiren bunu öğrendiği tarihten itibaren en geç on gün içinde sigortacıya bildirir (TTK md. 1444). Sigortacı bu bildirimi veya ağırlaşmayı başka yoldan öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir ya da prim farkı isteyebilir; istenen fark on gün içinde kabul edilmezse sözleşme feshedilmiş sayılır.

Kaynak: TTK md. 1435, 1436, 1444, 1446; Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.1, C.3.

Riziko gerçekleştiğinde ihbar: gecikmeksizin ilkesi ve branş süreleri

Riziko gerçekleştiğinde sigortalı ve sigorta ettiren, bunu öğrendikleri tarihten itibaren gecikmeksizin sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (TTK md. 1446). Kanun somut bir gün sayısı vermez; “gecikmeksizin” ölçütü, genel şartlarla branşa göre somutlaştırılır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.1.1, bu süreyi rizikonun öğrenildiği tarihten itibaren en geç beş iş günü olarak belirler. Sigorta ettiren ayrıca, sigortacının isteği üzerine rizikonun nedenlerini ve zarar miktarını belirlemeye yarayacak bilgi ve belgeleri gecikmeksizin vermek, gerekli inceleme ve araştırmalara izin vermekle de yükümlüdür (TTK md. 1447).

İhbar yükümlülüğünün ihlali hangi sonuçları doğurur

İhbar yükümlülüğünün ihlali, ihlalin zamanına ve kusurun derecesine göre farklı sonuçlar doğurur. Rizikonun gerçekleşmesinden sonra ihmalle yapılan bir ihlal, zarar miktarında artışa yol açtığı ölçüde tazminattan indirim yapılmasına neden olur. İhlal kasıtlıysa ve gerçekleşen rizikoyla bağlantılıysa, sigortacının tazminat veya bedel ödeme borcu tamamen ortadan kalkabilir; bağlantı yoksa sigortacı, ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre kısmi ödeme yapar. Bu sonuçlar, ihbar yükümlülüğünü sigorta sözleşmesinin yan bir formalitesi değil, tazminat hakkını doğrudan etkileyen bir yükümlülük hâline getirir; süresi kaçırılan bir ihbarın etkisi, zamanaşımı süresinden bağımsız olarak ayrıca değerlendirilir.

Sözleşme öncesi beyan yükümlülüğünün ihlali, tazminattan indirim dışında sigortacıya ayrı bir imkân da tanır: sigortacı, önemli hususun bildirilmediğini öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir. Bu bakımdan ihbar yükümlülüğü ile sözleşmenin geleceği arasında doğrudan bir bağ vardır: sigorta ettirenin ilk beyanı ne kadar eksiksizse, sözleşmenin sonradan sigortacı tarafından sona erdirilme riski o kadar düşük olur.