Teminat dışı haller nedir?
Teminat dışı haller, bir sigorta poliçesinin hiçbir koşulda karşılamadığı ve genel şartlarda ayrıca sayılan rizikolardır. Bu hâllerde tazminat hiç ödenmez; bu yönüyle tazminatın yalnızca belirli bir payının sigortalıda kaldığı muafiyetten farklıdır.
Teminat dışı hâl ile muafiyet arasındaki fark
Bir poliçede tazminatı azaltan veya ortadan kaldıran kalemler tek bir kategori değildir. Teminat maddesinde de belirtildiği gibi istisna, rizikonun hiçbir koşulda kapsam dışı bırakıldığı hâldir; o rizikoya hiç ödeme yapılmaz. Muafiyet ise farklı bir mekanizmadır: riziko teminat kapsamındadır, yalnızca poliçede kararlaştırılan tutar veya oran kadarı sigortalıda kalır. Bir kasko poliçesinde sigortalının kasten sebep olduğu hasar teminat dışıdır ve hiç ödenmez; aynı poliçedeki 10.000 TL’lik tenzili muafiyet ise her hasardan düşülür ama kalan kısım yine de ödenir. Bu ayrım, hasar reddedildiğinde “neden ödenmedi” sorusunun doğru sınıflandırılması için belirleyicidir.
Sık görülen teminat dışı haller: kasıt, ehliyetsizlik ve alkol
TTK md. 1429, sigortacının aksine sözleşme yoksa ihmalden kaynaklanan zararları tazmin etmekle yükümlü olduğunu, ancak sigorta ettiren, sigortalı veya bunların fiillerinden sorumlu oldukları kişiler rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olursa sigortacının tazminat borcundan kurtulacağını ve aldığı primleri geri vermeyeceğini düzenler. Bu genel kural, branş genel şartlarında somut hâllerle ayrıca sayılır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.5, gerekli sürücü belgesi olmadan (A.5.4) veya güvenli sürme yeteneğini kaybettirecek düzeyde alkol ya da uyuşturucu etkisi altında (A.5.5) araç kullanılırken oluşan zararı teminat dışı bırakır; rizikonun gerçekleştiği anda sürücüye yüklenecek bir kusur bulunmadığı hâller bu istisnanın dışındadır.
Branşlara göre teminat dışı haller
Hangi hâlin teminat dışı sayıldığı branştan branşa değişir ve her zaman ilgili genel şartta ayrıca yazılıdır:
| Branş | Örnek teminat dışı hâl | Dayanak |
|---|---|---|
| Kasko | Ehliyetsiz veya alkollü/uyuşturucu etkisinde araç kullanımı | Kasko Genel Şartları A.5.4, A.5.5 |
| Hukuksal koruma | Sigortalı ile sigortacı arasındaki uyuşmazlıklar; savaş ve terör | Hukuksal Koruma Sigortası Genel Şartları A.6 |
| Zorunlu deprem sigortası (DASK) | Ev eşyası, bedeni zarar ve kira kaybı (kapsam dışı kalem) | ZDS Genel Şartları, teminat kapsamı |
| Tüm branşlar | Rizikonun kasten gerçekleştirilmesi | TTK md. 1429 |
Kaynak: ilgili genel şartlar; TTK md. 1429. DASK’taki kapsam sınırı, ayrı bir istisna maddesinden çok poliçenin yalnızca bina hasarını kapsamasından kaynaklanır; ev eşyası veya bedeni zarar için ayrı bir sigorta yaptırılması gerekir.
Teminat dışı hâl gerekçesiyle reddedilen hasarlarda izlenecek yol
Sigortacı, bir hasarı teminat dışı hâl gerekçesiyle reddettiğinde, dayandığı genel şart maddesini ve gerekçesini yazılı olarak bildirir. Sigortalı bu kararı doğru bulmuyorsa önce şirkete yazılı itiraz eder; sonuç değişmezse, şirket sisteme üyeyse sigorta tahkimine ya da doğrudan mahkemeye başvurabilir. Uygulamada sık karışıklık, teminat dışı hâl ile muafiyet tutarının aynı hasar dosyasında karıştırılmasıdır; bir hasar hem teminat dışı bir unsur taşıyıp hem de kalan kısmı için muafiyete tabi olabilir, bu yüzden ret yazısındaki gerekçe maddesinin dikkatle okunması gerekir.
Sık sorulan sorular
Teminat dışı hâl ile muafiyet aynı sonucu mu doğurur?
Hayır. Teminat dışı hâlde riziko hiç kapsamda değildir ve tazminat ödenmez; muafiyette riziko kapsamdadır, yalnızca poliçede kararlaştırılan tutar ya da oran ödemeden düşülür.
Kaskoda alkollü araç kullanımı her zaman teminat dışında mıdır?
Evet, güvenli sürme yeteneğinin kaybedildiği kan alkol düzeyinin üzerinde araç kullanılırken oluşan kazalar teminat dışıdır (Kasko Genel Şartları A.5.5); düzeyin altında kalan alkol tüketimi bu istisnayı tek başına doğurmaz.
Sigortalı rizikoyu kasten gerçekleştirirse ne olur?
Sigortacı tazminat borcundan tamamen kurtulur ve aldığı primleri geri vermez (TTK md. 1429); bu, genel şartlarda ayrıca da tekrarlanan ortak bir teminat dışı hâldir.
Teminat dışı bir hâlden dolayı reddedilen hasara itiraz edilebilir mi?
Evet. Sigorta ettiren önce şirkete yazılı itiraz edebilir, sonuç değişmezse şirket sisteme üyeyse sigorta tahkimine veya mahkemeye başvurabilir; itirazda hangi istisna maddesine dayanıldığı sigortacı tarafından açıkça belirtilir.
İlgili terimler
- TeminatCoverage
- Teminat, sigortacının poliçe karşılığında üstlendiği ve belirli bir rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminat veya bedel ödemeyi kapsayan güvencedir.
- MuafiyetDeductible
- Muafiyet, hasarın poliçede kararlaştırılan tutar veya oran kadar kısmının sigortacı tarafından ödenmeyip sigortalıda kalmasıdır.
- KaskoMotor own-damage insurance
- Kasko, aracınızın çarpışma, çarpma, devrilme, yanma, çalınma ve üçüncü kişilerin kötü niyetli hareketlerinden doğan maddi zararını hasar tarihindeki rayiç değerine kadar karşılayan, isteğe bağlı bir araç sigortasıdır.
- Hukuksal korumaLegal expenses insurance
- Hukuksal koruma, sigortalının taraf olduğu hukuki uyuşmazlıklarda dava, icra ve tahkim giderleri ile avukatlık ücretini poliçede belirlenen limite kadar karşılayan bir teminattır; motorlu araç, sürücü, taşınmaz mal ve kişi-aile alanlarında ayrı ayrı verilebilir (Hukuksal Koruma Sigortası Genel Şartları A.1-A.2).
- DASKTurkish Catastrophe Insurance Pool
- DASK, 6305 sayılı Kanun'a göre tapuya kayıtlı meskenler için zorunlu olan deprem sigortasını hem yürüten kurumu hem de gündelik dilde bu poliçenin kendisini ifade eder; prim, metrekare bedeli ve deprem risk grubuna göre hesaplanır.
- Sigorta tazminatıInsurance indemnity
- Sigorta tazminatı, zarar sigortalarında rizikonun gerçekleşmesi sonucu sigortacının sigortalıya ödediği parasal karşılıktır.