Cayma hakkı nedir?
Cayma hakkı, sigorta ettirenin kanunda veya sözleşmede öngörülen hâllerde, gerekçe göstermeksizin ve genellikle kısmi ya da tam prim iadesiyle sözleşmeden dönebilmesidir; süresi ve koşulları sigorta türüne göre değişir.
Sorumluluk başlamadan cayma: yarı prim kuralı
Sigortacının sorumluluğu, aksine sözleşme yoksa primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar (TTK md. 1421). Bu ödeme henüz yapılmadan önceki dönemde sigorta ettiren, kararlaştırılan primin yarısını ödeyerek sigorta sözleşmesinden tek taraflı olarak cayabilir (TTK md. 1430/3). Bu hak, sigortacı henüz hiçbir riziko taşımamışken sigorta ettirene çıkış yolu tanır; sigortacı ise cayma anına kadar geçen süre için değil, kanunda öngörülen yarı prim üzerinden telafi alır. Cayma bildirimi poliçe üzerinde yazılı adrese veya acenteye yöneltilir.
Hayat sigortasında on beş günlük cayma hakkı
Hayat sigortalarına özgü bir cayma hakkı, sözleşme kurulduktan sonra da işler. TTK md. 1489’a göre sigorta ettiren, sigortacının cayma hakkını kullanabileceğini bildirmesinden itibaren on beş gün içinde sözleşmeden cayabilir. Sigortacı bu bildirimi yapmamışsa cayma hakkı, ilk primin ödenmesinden bir ay sonra kendiliğinden sona erer; bildirimin yapılıp yapılmadığını ispat yükü sigortacıya aittir. Bu düzenleme, uzun vadeli ve mali içerikli hayat sözleşmelerinde sigorta ettirene ek bir düşünme süresi tanır.
Mesafeli satışta cayma hakkı: 6502 sayılı Kanun md. 49
Telefon, internet veya çağrı merkezi üzerinden kurulan sözleşmeler “finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşme” sayılır ve bu işlemler sigortayı da kapsar. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 49 uyarınca tüketici, gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde cayabilir; bildirimin bu süre içinde satıcıya ulaşması yeterlidir. Aynı maddenin sigortaya özgü istisnası, sigorta ve bireysel emeklilik sözleşmelerinde diğer mevzuatta tüketici lehine daha uzun veya farklı bir cayma süresi varsa onun uygulanacağını öngörür; bu nedenle hayat sigortasında TTK md. 1489 ile 6502 sayılı Kanun bir arada değerlendirilir.
Sigortacının cayma hakkı: beyan yükümlülüğü ihlali
Cayma hakkı yalnızca sigorta ettirene tanınmış değildir. Sigorta ettiren, sözleşme kurulurken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür; bu beyan yükümlülüğü ihlal edilirse sigortacı, durumu öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir. İstenen prim farkı on gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır. Sigortacı, cayma hakkından açıkça veya zımnen vazgeçmişse ya da caymaya yol açan ihlale kendisi sebep olmuşsa bu hakkı kullanamaz.
| Cayma türü | Kullanan taraf | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Sorumluluk başlamadan cayma | Sigorta ettiren | Sorumluluk başlayana kadar, yarı prim ödenerek | TTK md. 1430/3 |
| Hayat sigortasında cayma | Sigorta ettiren | Bildirimden itibaren 15 gün; bildirim yoksa ilk primin ödenmesinden 1 ay sonra sona erer | TTK md. 1489 |
| Mesafeli satışta cayma | Tüketici | 14 gün (sigortada tüketici lehine hüküm varsa o uygulanır) | 6502 sayılı Kanun md. 49 |
| Beyan yükümlülüğü ihlali nedeniyle cayma | Sigortacı | Öğrenmeden itibaren 15 gün | TTK genel hükümleri |
Kaynak: TTK md. 1421, 1430, 1489; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 49.
Cayma hakkının kullanım şekli poliçe türüne göre değişse de ortak nokta, hakkın süreye bağlı olması ve süre geçtikten sonra sözleşmenin normal fesih ve iptal hükümlerine tabi olmasıdır. Sigorta ettiren, cayma süresini kaçırdığı bir poliçeyi iptal etmek isterse, kalan sürenin primi genel iade kurallarına göre hesaplanır.
Sık sorulan sorular
Sigorta ettiren sorumluluk başlamadan önce nasıl cayabilir?
Aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar. Bu ödeme yapılmadan önce sigorta ettiren, kararlaştırılan primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilir (TTK md. 1430/3).
Hayat sigortasında cayma süresi ne kadardır?
Sigortacının cayma hakkını bildirmesinden itibaren on beş gündür. Sigortacı bu bildirimi yapmazsa hak, ilk primin ödenmesinden bir ay sonra kendiliğinden sona erer (TTK md. 1489).
Telefonla veya internetten satılan sigortada cayma hakkı var mı?
Finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmelerde tüketici on dört gün içinde cayabilir. Sigorta ve bireysel emeklilik sözleşmelerinde ise diğer mevzuatta tüketici lehine bir süre varsa o uygulanır (6502 sayılı Kanun md. 49).
Sigortacı da sözleşmeden cayabilir mi?
Evet. Sigorta ettiren önemli bir hususu bildirmemiş veya yanlış bildirmişse, sigortacı bu durumu öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde cayabilir veya prim farkı isteyebilir.
Cayma hakkı kullanılırsa ödenen prim geri alınır mı?
Sorumluluk başlamadan cayan sigorta ettiren, ödediği primin yarısını sigortacıda bırakır. Beyan yükümlülüğü ihlali nedeniyle sigortacı cayarsa ve sigorta ettiren kasıtlıysa, sigortacı rizikoyu taşıdığı süreye ait prime hak kazanır.
İlgili terimler
- Sigorta sözleşmesiInsurance contract
- Sigorta sözleşmesi, sigortacının prim karşılığında, para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde zararı tazmin etmeyi veya kişinin hayatına bağlı olaylarda belirli bir para ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK md.
- PoliçeInsurance policy
- Poliçe, sigorta sözleşmesinin taraflarını, teminatlarını, primini, süresini ve uygulanacak genel ve özel şartları gösteren, sigortacının yetkililerince imzalanıp sigorta ettirene verilen belgedir (TTK md.
- Sigorta ettirenPolicyholder
- Sigorta ettiren, sigortalının menfaatini sigortacı nezdinde güvence altına almak üzere sigortacıyla sigorta sözleşmesini kuran ve primi ödemekle yükümlü kişidir (Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik md.
- PrimPremium
- Prim, sigortacının riski üstlenmesi karşılığında sigorta ettirenin ödediği bedeldir.
- Bilgilendirme formuInsurance information form
- Bilgilendirme formu, sigortacının sözleşme kurulmadan önce sigorta ettirene imza karşılığı vermek zorunda olduğu, teminatın kapsamını ve tarafların temel haklarını kısaca anlatan standart belgedir.
