Emeklilik yatırım fonu nedir?
Emeklilik yatırım fonu, bireysel emeklilik veya otomatik katılım katkı paylarının Sermaye Piyasası Kurulu gözetiminde değerlendirildiği, tüzel kişiliği bulunmayan ve malvarlığı kurucusu emeklilik şirketinden ayrı tutulan yatırım fonudur.
Emeklilik yatırım fonunun malvarlığı neden emeklilik şirketinden ayrıdır?
Bireysel emeklilik sisteminde katılımcının ödediği katkı payları, kendi tüzel kişiliği bulunmayan emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir; katılımcının payı, fonun katılma payı üzerinden izlenir. Fonu kuran ve yöneten emeklilik şirketi “kurucu” sayılır, ancak fonun malvarlığı kurucunun kendi malvarlığından ayrı tutulur: rehnedilemez, teminat gösterilemez ve üçüncü kişilerce haczedilemez. Bu ayrım, emeklilik şirketinin mali sorunları yaşaması hâlinde katılımcının birikimini koruyan temel güvencedir. Fonların kuruluş, portföy yönetimi, birleşme ve denetim esasları, 4632 sayılı Kanun’un 26. maddesine dayanan Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) yönetmeliğiyle belirlenir. Aynı yönetmelik, fonların birleşme, devir ve tür değişikliği (dönüşüm) esaslarını ve kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini de kapsar; örneğin katılımcı sayısı azalan veya benzer nitelikli iki fon, SPK onayıyla birleştirilebilir.
Gönüllü BES ve otomatik katılımda sunulan fon türleri
Katılımcının seçtiği fon türü, katkı payının hangi varlıklarda değerlendirileceğini belirler.
| Sistem | Sunulan fon türleri |
|---|---|
| Gönüllü BES | Hisse senedi, borçlanma araçları, katılım, karma, para piyasası, kıymetli madenler, endeks, fon sepeti, değişken, standart, yaşam döngüsü/hedef |
| Otomatik katılım (OKS) | Başlangıç, standart, muhafazakâr, dengeli, atak, agresif |
Kaynak: EGM, OKS-BES Karşılaştırması (Eylül 2026 itibarıyla).
Her fonun varlıklarından günlük olarak alınan ve getiriyi doğrudan azaltan bir kesinti uygulanır; bu kesintinin fon grubuna göre değişen yıllık üst sınırları fon toplam gider kesintisi maddesinde ayrıntılıdır. Yaşam döngüsü (hedef) fonları, katılımcının emekliliğe kalan süresine göre risk dağılımını kademeli olarak değiştirir: genç katılımcıda hisse senedi ağırlığı yüksek tutulur, emeklilik yaklaştıkça pay daha düşük riskli varlıklara kaydırılır. SEDDK’nın 2026/1 sayılı Genelgesi de emekliliğe hak kazanmasına 2 yıl kalan katılımcılara düşük riskli fonlara geçiş önerisi yapılmasını öngörür.
Fon dağılımı nasıl değiştirilir? Yılda 12 kez ve BEFAS
Katılımcı, seçtiği fonların birikim içindeki payını yılda 12 kez değiştirebilir; her değişiklikte Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS) üzerinden erişilebilen fonlar dahil en fazla 20 fon seçilebilir (EGM). BEFAS, Takasbank’ın işlettiği merkezi bir platformdur; katılımcı bu platform sayesinde emeklilik sözleşmesini değiştirmeden ve şirket değiştirme süresini beklemeden, platforma açık başka emeklilik şirketlerinin fonlarını da alıp satabilir. Fon payları fiilen Takasbank nezdinde saklanır; bu saklama, fonun malvarlığının kurucudan ayrı tutulmasının işlemsel karşılığıdır.
Devlet katkısı da ayrı bir fonda mı değerlendirilir?
Evet. Devlet katkısı tutarları, katılımcının kendi seçtiği fonlardan bağımsız olarak, Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen devlet katkısı fonlarında ayrıca değerlendirilir; bu fonun kesintileri de aynı yönetmelik hükümlerine tabidir. EGM’nin 4 Eylül 2026 tarihli haftalık verilerine göre devlet katkısı fonlarının büyüklüğü 289,5 milyar TL’ye ulaştı; gönüllü BES ve otomatik katılımın toplam fon büyüklüğü aynı tarihte 2.628,2 milyar TL’ydi. Fon büyüklüğünün yıllara göre seyri BES ve OKS veri sayfasında izlenebilir; katkı payınızla oluşacak birikimi BES birikim projeksiyonu aracında hesaplayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Emeklilik yatırım fonunun malvarlığı emeklilik şirketinin malvarlığından ayrı mıdır?
Evet. Fonun tüzel kişiliği yoktur ama malvarlığı, kurucusu olan emeklilik şirketinin malvarlığından ayrı tutulur; rehnedilemez, teminat gösterilemez ve üçüncü kişilerce haczedilemez.
Emeklilik yatırım fonlarını kim denetler?
Fonların kuruluşu, portföy yönetimi ve faaliyet esasları Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) ilgili yönetmeliğine tabidir; katılımcı hakları ve fon toplam gider kesintisi ise Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir.
Emeklilik yatırım fonu türleri nelerdir?
Gönüllü BES'te hisse senedi, borçlanma araçları, katılım, karma, para piyasası, kıymetli madenler, endeks, fon sepeti, değişken, standart ve yaşam döngüsü fonları; otomatik katılımda başlangıç, standart, muhafazakâr, dengeli, atak ve agresif fonlar sunulur (EGM).
Fon dağılımını değiştirmek ücretli mi, kaç kez yapılabilir?
Katılımcı fon dağılımını yılda 12 kez değiştirebilir; her değişiklikte BEFAS dahil en fazla 20 fon seçilebilir (EGM).
Emeklilik yatırım fonu payları nerede saklanır?
Fon payları (katılma payı) Takasbank'ta saklanır; Takasbank'ın işlettiği Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS) üzerinden katılımcılar, mevcut emeklilik sözleşmelerini değiştirmeden başka şirketlerin platforma açık fonlarını da alıp satabilir.
İlgili terimler
- Bireysel emeklilik sistemiPrivate pension system
- Bireysel emeklilik sistemi (BES), katılımcının ödediği katkı paylarının emeklilik yatırım fonlarında değerlendirildiği, devlet katkısıyla desteklenen ve emeklilik hakkı için sisteme girişten itibaren 10 yıl geçmesi ile 56 yaş şartının birlikte arandığı gönüllü bir tasarruf sistemidir.
- Devlet katkısıState contribution
- Devlet katkısı, bireysel emeklilik sistemine (BES) veya otomatik katılım sistemine (OKS) ödenen katkı paylarının, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen bir oranda katılımcının hesabına ayrıca eklenen tutardır; 2026'da oran %20, yıllık üst sınır 79.272 TL'dir.
- Fon toplam gider kesintisiTotal fund expense ratio
- Fon toplam gider kesintisi, bireysel emeklilik fonunun varlıklarından günlük olarak alınan ve fon grubuna göre yıllık %1,09 ile %2,28 arasında üst sınırı bulunan, katılımcının getirisini doğrudan azaltan kesinti türüdür.
- Otomatik katılım sistemiAutomatic enrollment system
- Otomatik katılım sistemi (OKS), 45 yaşını doldurmamış çalışanların işvereni aracılığıyla bir emeklilik planına otomatik olarak dahil edildiği, prime esas kazancın %3'ünün kesilerek emeklilik hesabına aktarıldığı zorunlu bireysel emeklilik türüdür.