Emtia nakliyat sigortası nedir?

Kapsam: hangi ziya ve hasarlar teminat altında?

Emtia nakliyat sigortası, taşınan malın fırtına, geminin batması, karaya vurma veya bir kayaya oturma, başka bir araca ya da cisme çarpma, malın denize atılması, yangın, infilak ve yükleme, aktarma veya boşaltma sırasında düşme gibi nakliye tehlikeleri sonucunda tamamen veya kısmen zarar görmesini, poliçede belirlenen şartlarla karşılar (Genel Şartlar md. 1). Savaş hâlleri, el koyma, iç karışıklık ve korsanlık gibi riskler ile grev ve halk hareketlerinden doğan zararlar teminat dışıdır (md. 2, 3); bunlar ayrı klozlarla ek prim karşılığında teminata dahil edilebilir. Malın kendi yapısından kaynaklanan bozulma, sızma, fire ve aşınma, ambalaj yetersizliği, gecikme ve kur farkı gibi ticari kayıplar da kapsam dışındadır (md. 5). Klozlar, Incoterms’e göre sigortayı kimin yaptıracağı ve sigorta bedeli hesabı nakliyat sigortası rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Sigortanın başlangıcı ve sonu: depodan depoya teminat

Teminat, malın nakledilmek veya nakliyattan önce geçici olarak muhafaza edilmek üzere taşıyıcıya teslim edildiği anda başlar; yükleme ve boşaltma sırasında liman araçlarında bulunduğu süre de kapsam içindedir (md. 8). Sigorta, malın teslim yerinde alıcıya teslim edilmesiyle, ya da bu mümkün olmazsa malın usulünce depolanması veya satılmasıyla, her hâlde tahliyeyi izleyen 15. günün sonunda kendiliğinden sona erer. Nakliyat bir nakliyeci kuruluşa devredilmişse bu süre 30 güne çıkar. Bu yapı, uygulamada “depodan depoya” teminat olarak bilinir ve malın yalnızca gemide değil, kara taşımasının başındaki ve sonundaki bekleme sürecinde de sigortalı kalmasını sağlar.

Sigorta değeri ve muafiyet: yükleme bedeli, navlun ve %3 hususi avarya muafiyeti

Sigorta değeri, mal türüne göre farklı hesaplanır: ham madde ve toprak ürünlerinde malın varma yerindeki hasarsız piyasa değeri, mamul ve yarı mamul mallarda ise yükleme yerindeki bedeline geminin navlunu (taşıma ücreti), sigorta ücreti ve yüzde 10 kâr payı eklenerek bulunan tutardır (md. 25). Sigorta bedeli bu değeri aşarsa aşan kısım geçersizdir; bedel değerin altındaysa tazminat, eksik sigortadaki orana benzer biçimde azalır.

Kaynak: Emtea Nakliyat Sigortası Genel Şartları md. 25; tutarlar varsayımsal örnektir.

Hususi avarya (malın kısmen zarar görmesi) hâlinde, hususi şartlarda aksi yazılmadıkça yüzde 3’lük bir muafiyet düşülerek tazminat ödenir; ancak geminin batması, karaya oturması, çatışması veya tam ziyaa uğraması gibi ağır hâllerde bu muafiyet uygulanmaz (md. 20). Poliçeye eklenen klozlar, örneğin “hususi avarya franko” (yalnızca belirli ağır hâllerde ödeme yapılan) klozu, teminatın genişliğini önemli ölçüde değiştirir; hususi şartlar her zaman genel şartlara önceliklidir (md. 19, 28).

Zamanaşımı ve rücu: tazminat talebi süresi, halefiyet

Tazminat talebi, umumi avarya (ortak zarar) paylarında dispeçin düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl, diğer bütün hâllerde geminin hareket tarihinden itibaren 2 yıl içinde sigortacı tarafından kabul edilmeli veya yetkili mahkemeye taşınmalıdır; aksi hâlde zamanaşımına uğrar (md. 24). Sigortacı, ödediği tazminat tutarınca halefiyet yoluyla sigortalının taşıyıcı ve diğer sorumlu üçüncü kişilerden alacağı haklara sahip olur (md. 26). Emtia nakliyat sigortasının reasürans yoluyla büyük hacimli yüklerde nasıl risk paylaşımına konu olduğu reasürans maddesinde anlatılır.