Nakliyat sigortası rehberi 2026: ICC klozları, Incoterms, sigorta bedeli ve hasar süreci

Nakliyat sigortası neyi kapsar: emtia, kıymet ve tekne poliçeleri

Nakliyat sigortası, yurt içinde veya uluslararası taşınan malın yükleme, taşıma, aktarma ve boşaltma sırasında uğradığı kayıp ve hasar için tazminat öder. SEDDK’nın genel şartlar listesinde bu alanda üç metin vardır: Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları, Kıymet Nakliyat Poliçesi Umumi Şartları ve Tekne Sigortası Genel Şartları. Yükü taşıyan geminin kendi hasarı tekne sigortasının konusudur.

1 Ocak 1953’ten beri yürürlükte olan ve son olarak 11 Mayıs 2002’de düzenlenen Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları deniz taşımacılığı esasına göre yazılmıştır. Temel rizikolar fırtına, geminin batması, karaya oturması ya da kaya veya sığlığa bindirmesi, çatışma, buz dahil sabit veya yüzen bir cisme çarpma, malın denize atılması, yangın, infilak ve yükleme, aktarma ya da boşaltma sırasında denklerin düşmesidir (md. 1). Savaş, korsanlık ve mayın gibi savaş silahlarının verdiği zararlar (md. 2) ile grev ve kargaşa zararları (md. 3) teminat dışıdır. Yağmur suyu, ambar terlemesi, paslanma, kırılma ve çalınma ise aksine sözleşme yoksa kapsama girmez (md. 4).

Özel şartlar genel şartlardan önce uygulanır (md. 28). Uluslararası yük sigortasında teminatın genişliği bu yolla, Lloyd’s Market Association ve International Underwriting Association of London’ın (LMA/IUA) yayımladığı ICC klozlarıyla belirlenir. Kara ve denizde eşya taşımaya ilişkin sigortalarda sigortacının sorumluluğu, prim ödenmesini beklemeden sözleşmenin yapılmasıyla başlar (TTK md. 1421). Sigorta, sözleşmeden önceki bir tarihten başlayacak şekilde de yapılabilir; ancak sigortalı hasarı sözleşme sırasında biliyorsa tazminat ödenmez (Emtia GŞ md. 12; ICC md. 11.2).

İhracata ait nakliyat sigortaları banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır (6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu md. 29/1-i). İstisna yurt içi ve ithalat taşımalarının poliçelerini saymaz; bu poliçelerdeki BSMV yükünü net–brüt prim hesaplama aracında görebilirsiniz.

ICC (A), (B) ve (C) klozlarında hangi riskler teminat altında?

ICC klozlarının üç seti aynı istisna, süre ve hasar hükümlerini paylaşır; fark teminat kapsamındadır. (C) yalnızca sayılan büyük olayları, (B) bunlara ek doğal olayları ve su girmesini kapsar, (A) ise istisnalar dışında kalan bütün kayıp ve hasar risklerini karşılar (md. 1).

Kaynak: Institute Cargo Clauses (A), (B), (C), 1/1/09, md. 1, 2, 4 ve 6. (A) sütunu, klozlardaki istisnalar saklı kalmak üzere geçerlidir; kasıtlı hasar istisnası yalnızca (B) ve (C)‘de, korsanlığın savaş istisnası dışında tutulması yalnızca (A)‘da yer alır.

Üç sette ortak istisnalar şunlardır (md. 4–7):

• Sigortalının kasıtlı kötü davranışı; olağan sızma, ağırlık veya hacim kaybı ve olağan aşınma.
• Sigortalının ya da çalışanlarının yaptığı veya sigorta başlamadan önce yapılmış yetersiz ambalaj ve hazırlık; konteynere istif de ambalaj sayılır.
• Malın kendi ayıbı veya niteliği; sigortalı bir riskten doğsa bile gecikme.
• Yükleme sırasında sigortalının bildiği ya da bilmesi gereken ve yolculuğu engelleyebilecek gemi sahibi, işleteni veya kiracısının iflası; nükleer silah ve radyoaktif madde.
• Sigortalının bildiği denize elverişsizlik; savaş, el koyma ve terk edilmiş savaş silahları; grev, kargaşa, terör ve siyasi, ideolojik ya da dini amaçlı eylemler.

Teminat, mal yolculuğa çıkmak üzere depoda yüklenmek için ilk kez hareket ettirildiğinde başlar ve olağan taşıma boyunca sürer. Varış deposunda boşaltmanın tamamlanmasıyla ya da son boşaltma limanında gemiden boşaltmadan itibaren 60 gün dolunca, hangisi önce gelirse, sona erer (md. 8). Emtia GŞ’deki süre daha dardır: sigorta taşıyıcı malı teslim aldığında başlar, en geç tahliyeyi izleyen 15. günün sonunda, taşıma bir nakliye firmasına verilmişse 30 gün sonunda biter (md. 8). Varış deposuna giren emtianın yangın ve hırsızlık riskleri için işyeri sigortası rehberine bakabilirsiniz.

Incoterms 2020’de nakliyat sigortasını kim yaptırır?

Incoterms 2020’deki 11 teslim kuralından yalnızca CIF ve CIP satıcıya sigorta yükümlülüğü getirir; diğer dokuz kuralda sigorta, taşıma riskini üstlenen tarafın kendi kararıdır. Her kural riskin satıcıdan alıcıya geçtiği anı teslim noktasına bağlar.

Kaynak: ICC, Incoterms 2020; Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri, Uluslararası Teslim Şekilleri Incoterms 2020. DPU, Incoterms 2010’daki DAT kuralının yerini aldı.

ICC, 2020 revizyonunda CIF’te ICC (C) düzeyini korudu, CIP’teki asgari teminatı ICC (A) düzeyine yükseltti. CIF ve CIP satıcısının yaptıracağı sigorta dört koşulu karşılar (A5):

1. Teminat en az sözleşme bedelinin %10 fazlasını, yani %110’unu karşılar ve sözleşmenin para birimiyle yapılır.
2. Sigorta, malı teslim noktasından en azından belirlenen varış yerine kadar kapsar.
3. Alıcı veya malda sigortalanabilir menfaati olan kişi tazminatı doğrudan sigortacıdan isteyebilir.
4. Satıcı alıcıya poliçeyi, sigorta sertifikasını ya da teminatı gösteren başka bir belgeyi verir. Alıcı isterse ve gereken bilgileri sağlarsa savaş ve grev riskleri gibi ek teminatlar da eklenir.

CIF’te risk yükleme limanında alıcıya geçtiği için deniz yolculuğundaki hasar alıcının zararıdır; satıcının yaptırdığı poliçe bu nedenle alıcı lehine düzenlenir. FOB veya CFR şartıyla mal alan bir Türk ithalatçı, yükleme limanından itibaren riski taşıdığından kendi nakliyat poliçesini yaptırmalıdır.

CIF + %10 kuralıyla sigorta bedeli hesabı ve eksik sigorta

Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları sigorta değerini mal türüne göre iki şekilde tanımlar (md. 25):

• Ham madde ve toprak ürünleri: Malın varma yerinde ve boşaltma zamanındaki hasarsız piyasa değeri.
• Mamul ve yarı mamul mallar: Yükleme yerindeki bedele gemiye kadar olan bütün masraflar, iadesi mümkün olmayan navlun, sigorta ücreti ve %10 kâr payı eklenerek bulunan tutar.

Sigorta bedeli sigorta değerini aşarsa aşan kısım geçersizdir; değerin altında kalırsa tazminat aradaki oran kadar azalır (md. 25). CIF satışta Incoterms 2020’deki %110 asgari teminat da aynı tutara götürür.

Senaryo (tutarlar varsayımsaldır): İstanbul’daki bir makine parçası üreticisi Hamburg’daki alıcıya CIF Hamburg şartıyla satış yapıyor. Sözleşmedeki CIF bedeli 200.000 EUR; bu tutar malın yükleme limanındaki bedelini, gemiye kadar masrafları, navlunu ve sigorta ücretini içeriyor.

1. CIF bedelini belirleyin. Sözleşmedeki bedel 200.000 EUR’dur.
2. %10 kâr payını ekleyin. 200.000 × 1,10 = 220.000 EUR. Bu tutar Genel Şartlar’daki sigorta değeri, aynı zamanda CIF satıcısının yaptırması gereken asgari teminattır.
3. Para birimini koruyun. Incoterms, teminatın sözleşme para birimiyle, yani EUR ile yapılmasını ister.
4. Primi hesaplayın. Sigorta şirketinin önerdiği oran binde 2 ise prim 220.000 × 0,002 = 440 EUR olur. Oran örnek içindir; gerçek oranı şirket belirler.
5. Eksik sigortanın etkisini görün. Satıcı sigortayı yalnızca fatura bedeli olan 200.000 EUR üzerinden yaptırmış olsun. Yolculukta 44.000 EUR’luk kısmi hasar oluşursa tazminat 44.000 × 200.000 / 220.000 = 40.000 EUR olur; 4.000 EUR sigortalının üzerinde kalır. Bu durum eksik sigorta kuralının sonucudur.
6. Aşkın sigortayı kontrol edin. Sigorta 250.000 EUR üzerinden yapılsaydı sigorta değerini aşan 30.000 EUR’luk kısım geçersiz sayılırdı; aşkın sigortada fazla bedel tazminatı artırmaz.

Kısmi hasarda sigortacı, hasarlı değeri belirlemek için hasarlı malların açık artırmayla satılmasını isteyebilir (md. 23). Genel Şartlar poliçede aksi yazılı değilse kısmi hasarlarda %3 muafiyet öngörür; batma, karaya oturma, çatışma, yangın, infilak ve sığınma limanında boşaltmadan doğan hasarlarda ya da yükleme, aktarma veya boşaltmada bir dengin tamamen kaybında muafiyet uygulanmaz (md. 20). Muafiyet denk başına, dökme yükte ambar başına hesaplanır (md. 21).

Abonman ve sefer poliçesi: sevkiyat sıklığına göre seçim

Sefer poliçesi tek bir sevkiyat için düzenlenir; malın, güzergâhın ve taşıma aracının belli olduğu durumlarda kullanılır. Abonman poliçesi ise belirli bir süre boyunca yapılacak sevkiyatları önceden kararlaştırılan şartlarla kapsar ve her sevkiyat gerçekleştikçe sigortacıya bildirilir. Düzenli ihracat veya ithalat yapan firma her sevkiyat için ayrı poliçe düzenletmek zorunda kalmaz.

Bildirim yükümlülüğü Genel Şartlar’a dayanır. Malın yükleneceği geminin adı bilinmeden yapılan sigortada sigortalı, gemi adını ve her gemideki sigorta bedelini öğrenir öğrenmez, en geç 48 saat içinde sigortacıya bildirir; bildirmezse sigorta hükümsüz olur. Poliçenin yapıldığı tarihten itibaren 1 yıl içinde gemi adı ve bedeli bildirilmeyen mallar için poliçe sigortalı lehine hüküm doğurmaz (md. 13). Güzergâh veya varış yeri değişirse sigorta, kararlaştırılacak ek ücret karşılığında yürürlükte kalır; sigortalı bu değişikliği öğrenir öğrenmez sigortacıya bildirmelidir (md. 10 ve 14).

Taşıyıcının sorumluluğu: CMR’de ve TTK’da kilogram başına 8,33 SDR

Taşıyıcı, malı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur, ancak tazminatı brüt ağırlık üzerinden sınırlıdır. Teslim alma ve teslim yerleri farklı ülkelerde olan ve en az biri taraf devlet olan ücretli karayolu taşımalarında CMR Konvansiyonu uygulanır (CMR md. 1). Türkiye CMR’ye ve sınırı Özel Çekme Hakkı (SDR) cinsine çeviren 1978 Protokolü’ne 2 Ağustos 1995’te, elektronik taşıma senedine ilişkin Ek Protokol’e 31 Ocak 2018’de katıldı. Yurt içi karayolu taşımalarında Türk Ticaret Kanunu’nun taşıma hükümleri geçerlidir; deniz, demir ve hava yolu taşımalarına ilişkin özel hükümler saklıdır (TTK md. 852).

Kaynak: CMR md. 17, 23, 29, 30 ve 32; TTK md. 855, 875, 882, 886 ve 889. SDR, TTK’ya göre eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası değeriyle Türk lirasına çevrilir (md. 882/4).

Sınırın etkisi büyüktür. Brüt ağırlığı 500 kg, fatura değeri 60.000 EUR olan elektronik gönderi yolda kaybolursa taşıyıcı sorumlu tutulsa bile tazminatı 500 × 8,33 = 4.165 SDR ile sınırlıdır; navlun ve gümrük masrafları ayrıca iade edilir. CMR’de daha yüksek tazminat, malın değeri veya teslimdeki özel menfaat taşıma senedine yazdırılmışsa istenebilir (md. 23/6). Aradaki farkı yük sahibinin emtia nakliyat poliçesi karşılar; hırsızlık yalnızca ICC (A)‘da teminat altındadır. Tazminatı ödeyen sigortacı, ödediği tutar kadar sigortalının yerine geçer ve taşıyıcıya rücu eder (TTK md. 1472; Emtia GŞ md. 26). ICC klozlarına göre yük sigortası taşıyıcıya yarar sağlamaz (md. 15.2).

Taşıyıcı ise kendi hukuki sorumluluğunu ayrı bir sorumluluk poliçesiyle güvenceye alabilir. Bu poliçe yükün değerini değil, taşıyıcının CMR veya TTK’ya göre ödemek zorunda kaldığı tazminatı karşılar; limit ve muafiyet yapısı sorumluluk sigortaları rehberinde anlatılır.

Tekne sigortası: klas belgesi, sigorta değeri ve hasar belgeleri

Tekne sigortası, gemi ile diğer deniz ve göl araçlarının poliçe süresinde uğradığı kayıp ve hasarı, teminata eklenmişse sorumluluk tazminatını ve bunlara bağlı masrafları karşılar (Tekne Sigortası Genel Şartları A.1, A.3). Kapsamın esası yük ve yolcu gemileridir; ahşap tekneler, yelkenliler, yatlar, balıkçı tekneleri, römorkörler, dubalar ve deniz motosikletleri sigortacı kabul ederse kapsama girer. Teminata dahil ve istisna edilen riskler poliçeye eklenen özel şartlarla belirlenir; özel şartlar genel şartlardan önce uygulanır (A.3, C.7).

• Klas belgesi: Aksi kararlaştırılmadıkça araç, klas kuruluşunun verdiği sınıf belgesine sahip olmalı ve belge sigorta süresince geçerli kalmalıdır. Belgesi olmayan araç mevzuata uygun inşa edilmiş olmalıdır (A.2).
• Sigorta değeri: Taraflar başka bir esas belirlemediyse rizikonun başladığı andaki değerdir; yakıt, kumanya, gemi adamlarının ücretleri ve sigorta ücreti bu değere dahil değildir (A.4).
• Hasar belgeleri: Deniz raporu, kazaya ilişkin güverte ve makine jurnallerinin onaylı kopyaları, denize elverişlilik belgesi, klas kuruluşu raporu, geçerli sınıf belgesi, ekspertiz veya dispeç raporu, asgari emniyet belgesi, gemi adamları listesi ve zarara ilişkin faturalar (B.2).
• Süreler: Hasar öğrenilir öğrenilmez bildirilir; sözleşmeden doğan talepler hasar tarihinden itibaren 2 yılda zamanaşımına uğrar (B.2, C.6).
• Prim: Vadesinde ödenmeyen primde 15 gün sonra teminat 15 gün süreyle durur; bu sürede de ödenmezse sözleşme feshedilmiş olur (C.2).

Deniz araçları için SEDDK listesinde ayrıca Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları bulunur. Bir şirketin su araçları branşına girişi için Ana Sigorta’nın su araçları ruhsatı haberine bakabilirsiniz.

Nakliyat hasarında ilk 15 gün: protesto, avarya komiseri ve belgeler

Hasarlı yükü teslim alırken yaptığınız işlemler hem sigortacıdan tazminat almanızı hem de sigortacının taşıyıcıya rücu hakkını belirler. ICC klozları sigortalıya zararı önleme ve azaltma, taşıyıcıya karşı hakları koruma ödevi yükler; bu amaçla yapılan makul giderler tazminata ek olarak ödenir (md. 16). Emtia GŞ’ye göre sigortalı, bu önlemlerdeki ihmali nedeniyle sigortacının uğradığı zarar oranında sorumludur (md. 15).

1. Taşıyıcıya yazılı bildirim yapın. Görünür hasarı en geç teslim anında, görünmeyen hasarı teslimden itibaren 7 gün içinde yazılı olarak taşıyıcıya bildirin (CMR md. 30; TTK md. 889). Taşıyıcıya yapılan bu itiraz (protesto) yapılmazsa malın hasarsız teslim edildiği varsayılır.
2. Sigortacıya haber verin ve tespit yaptırın. Kısmi kayıp ve hasar, sigortacının o yerdeki avarya komiseriyle, komiser yoksa yerel usule göre tespit edilir. Tespit tahliyeyi izleyen 15 gün içinde ve her hâlde mal alıcıya teslim edilmeden yapılmalıdır; yapılmazsa sigortacı, mücbir sebep ispat edilmedikçe talebi reddedebilir. Tespit ve eksper ücretlerini alıcı öder; hasar sigortalı bir riskten doğmuşsa sigortacı bunları tazmin eder (Emtia GŞ md. 22).
3. Malı koruyun. Hasarlı malın ek zarar görmemesi için önlem alın. Sigortalının veya sigortacının kurtarma ve koruma önlemleri, tarafların haklarından vazgeçtiği anlamına gelmez (ICC md. 17; Emtia GŞ md. 15).
4. Belgeleri sigortacıya verin. Elinizdeki bütün belge ve bilgileri sigortacıya vermekle yükümlüsünüz (Emtia GŞ md. 15/A). Ticari fatura malın değerini, konşimento veya CMR senedi taşımayı, taşıyıcıya yapılan yazılı bildirim rücu hakkının korunduğunu, tespit raporu hasarın tutarını gösterir; genel avaryada dispeç de eklenir.
5. Talep süresini kaçırmayın. Genel Şartlar’a göre talep, genel avarya payları için dispeçin düzenlenmesinden itibaren 1 yıl, diğer hâllerde geminin hareketinden itibaren 2 yıl içinde sigortacıya kabul ettirilmez veya mahkemeye taşınmazsa sigortacı sorumluluktan kurtulur (md. 24).

Uyuşmazlıkta mahkemeye gidebilir ya da şirket tahkim sistemine üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilirsiniz (5684 sayılı Kanun md. 30/1). Başvuru ücretini tahkim başvuru ücreti hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.

Genel avarya: gemi kurtarılınca yük sahibi neden pay öder?

Genel avarya, ortak bir deniz yolculuğundaki gemi, yük ve navlunu birlikte tehdit eden tehlikeden korumak için bilerek ve makul biçimde yapılan olağanüstü fedakârlık veya giderdir; bu zarar ve giderler gemi, yük ve navlun arasında paylaştırılır (TTK md. 1272). Taraflar başka bir kural kararlaştırmamışsa paylaştırma York-Anvers Kurallarının en son tarihli metnine göre yapılır (md. 1273). Gemiyi kurtarmak için yükün bir kısmının bilerek denize atılması bu tanıma uyan bir fedakârlıktır.

Yükünüz hasar görmemiş olsa bile kurtarılan değerler arasında olduğunuz için pay ödersiniz. Payları dispeç raporu belirler. Kaptan, garame payı ödenmeden veya teminat gösterilmeden yükü teslim edemez (md. 1277/1). ICC klozlarının üç seti de genel avarya ve kurtarma giderlerini kapsar (md. 2).

Payın tamamı her zaman sigortacıdan alınmaz. Garameye giren mal, iştirak değerinin tamamı üzerinden sigortalanmamışsa sigortacının ödemesi eksiklik oranında azalır (Emtia GŞ md. 17). Örnek: Dispeçe göre malınızın iştirak değeri 250.000 EUR, düşen garame payı 10.000 EUR ve poliçedeki sigorta bedeli 220.000 EUR ise sigortacı 10.000 × 220.000 / 250.000 = 8.800 EUR öder; 1.200 EUR size kalır.

Nakliyat sigortasında tazminatı azaltan sık hatalar

• Fatura bedeliyle sigorta yaptırmak: Mamul malda sigorta değeri %10 kâr payını içerdiğinden fatura bedeliyle yapılan sigorta eksik sigortadır (Emtia GŞ md. 25).
• ICC (C) ile hırsızlık teminatı beklemek: Hırsızlık ve kasıtlı hasar yalnızca (A) klozunda teminat altındadır.
• Ambalajı hafife almak: Sigortalının yaptığı yetersiz ambalaj ve konteyner istifinden doğan hasar üç klozda da teminat dışıdır (ICC md. 4.3).
• Gecikme zararını poliçeden beklemek: Gecikme, piyasa kaybı, kur farkı ve kâr kaybı teminat dışıdır (ICC md. 4.5; Emtia GŞ md. 5).
• Taşıyıcıya bildirim yapmamak: Süresinde yazılı bildirim yapılmazsa rücu hakkı zayıflar; sigortalı bu ihmalden doğan zarardan sorumlu tutulur (Emtia GŞ md. 15/C).
• Güverte yükünü özel şartsız göndermek: Aksine şart yoksa güverteye yüklenen malda sigortacı yalnızca genel avarya payından ve geminin tam kaybı veya kayıp hâlinde malın kaybından sorumludur (Emtia GŞ md. 18).
• Savaş ve grev riskini ayrıca eklememek: Bu riskler hem ICC klozlarında (md. 6–7) hem Genel Şartlar’da (md. 2–3) istisnadır.

Türkiye’de nakliyat ve tekne prim üretimi: Ocak–Ağustos 2026

Nakliyat branşında 2026’nın ilk sekiz ayında 10.216,0 milyon TL prim üretildi; nominal artış %25,3, reel değişim −%4,7 oldu. Branşın sektör toplamındaki payı iki yılda da %1,25. Tekne branşında üretim 6.485,8 milyon TL’ye çıkarken nominal artış %4,2’de kaldı ve pay %0,96’dan %0,80’e geriledi.

Kaynak: TSB, Karşılaştırmalı Prim Üretimi, 01.01.2026–31.08.2026 (direkt ve endirekt toplam). Reel değişim TSB’nin enflasyondan arındırdığı değerdir.

Nakliyat primleri sektör ortalamasının (%28,1) biraz altında büyürken tekne primleri reel olarak %20,8 küçüldü. Branşların yıllara göre dağılımını prim üretimi veri sayfasında izleyebilirsiniz.