Sorumluluk sigortaları rehberi 2026: türler, zorunlu sigortalar, limitler ve rücu

Sorumluluk sigortası neyi karşılar: sigortalı, zarar gören ve sigortacı

Sorumluluk sigortası, sigortalının üçüncü kişilere verdiği zarar nedeniyle ödemek zorunda kalacağı tazminatı poliçe limitine kadar üstlenir. Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları bu işleyişi açıkça tarif eder: sigorta, faaliyet sırasında meydana gelen kaza sonucunda, kusur olsun olmasın, üçüncü kişilerin bedeni ve maddi zararlarına karşı sorumluluğu poliçede yazılı tutarlara kadar temin eder ve sigortalıyı haksız taleplere karşı korur (A.2).

Mal sigortasından üç temel farkı vardır:

• Tazminatın gideceği kişi: Konut veya işyeri poliçesinde tazminat sigortalıya ödenir; sorumluluk poliçesinde amaç zarar görenin zararının karşılanmasıdır. Zorunlu sorumluluk sigortalarında zarar gören, sigorta bedeline kadar olan zararını doğrudan sigortacıdan isteyebilir (Tehlikeli Maddeler Genel Şartları B.5; Tıbbi Kötü Uygulama Genel Şartları B.5).
• Dava yönetimi: Dava açılırsa takip ve idare sigortacıya aittir; sigortalı, sigortacının göstereceği avukata vekâletname verir (İşveren Sorumluluk Genel Şartları md. 8, md. 9).
• Masraflar: Sigortacı mahkeme masrafları ile avukatlık ücretini de öder. Hükmedilen tazminat sigorta bedelini aşarsa masraflara bedelin tazminata oranı kadar katılır (İşveren md. 1; Tehlikeli Maddeler A.2; Tıbbi Kötü Uygulama B.3.4).

Ceza kovuşturmasından doğan masraflar ile para cezaları bu üç poliçede de teminat dışıdır (İşveren md. 9; Tehlikeli Maddeler B.2; Tıbbi Kötü Uygulama A.3). Poliçe ve sözleşme kavramları için poliçe maddesine bakabilirsiniz.

Genel, işveren, ürün ve mesleki sorumluluk sigortaları arasındaki farklar

Sorumluluk sigortaları, kime karşı doğan sorumluluğu güvenceye aldıklarına göre ayrılır. SEDDK listesindeki genel şartlar bu ayrımı izler.

Kaynak: SEDDK sigortacılık genel şartları listesi (Eylül 2026); İşveren Sorumluluk ve Tıbbi Kötü Uygulama genel şartları. Tipik sigortalı ve örnek olay sütunları açıklayıcı örneklerdir.

İşveren sorumluluk sigortasının kapsamı

İşveren sorumluluk poliçesi, işyerinde meydana gelen iş kazası nedeniyle işverenin hukuki sorumluluğunu karşılar: çalışanın veya hak sahiplerinin SGK yardımlarının üstünde ve dışında işverenden istediği tazminat ile SGK’nın işverene açtığı rücu davalarında ödenecek tutar poliçe limitine kadar ödenir (md. 1). Aksine sözleşme yoksa işverenin sağladığı taşıtla toplu taşıma sırasında ve görevle başka yere gönderilen çalışanın asıl işini yapmadığı sürede oluşan kazalar, yurt dışındaki kazalar, meslek hastalıkları ve manevi tazminat talepleri kapsam dışıdır (md. 2). İş kazasını 5 gün içinde sigortacıya yazıyla bildirmeniz gerekir (md. 8). Tehlikeli maddeler zorunlu sigortası ise çalışanların zararlarını hiç kapsamaz (A.4); iki poliçe birbirinin yerine geçmez. İşletmenin diğer teminatları işyeri sigortası rehberinde anlatılır.

Zorunlu sorumluluk sigortaları: dayanaklar, kapsam ve teminat yapısı

Zorunlu sorumluluk sigortaları kanun veya Bakanlar Kurulu kararıyla belirli faaliyetlere bağlanır. SEDDK genel şartlar listesinde “zorunlu” ibaresi taşıyan sorumluluk sigortaları şunlardır: Karayolları Motorlu Araçlar (trafik), Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık, Tüpgaz, Tıbbi Kötü Uygulama, Özel Güvenlik, Kıyı Tesisleri Deniz Kirliliği, Deniz Araçları ve Zorunlu Sertifika mali sorumluluk sigortaları.

Kaynak: SEDDK genel şartlar listesi; SEDDK 2026 trafik sigortası limitleri; Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Zorunlu Sorumluluk Sigortalarına İlişkin Tarife ve Talimat; Tehlikeli Maddeler ve Tıbbi Kötü Uygulama genel şartları A.1.

Tarife ve Talimat, tehlikeli maddeler ve tüpgaz sigortalarında üç kural koyar. Primleri sigorta şirketleri serbestçe belirler ve peşin tahsil eder. Yeni belirlenen teminat tutarları, yürürlükteki bütün sözleşmelere ek prim alınmadan uygulanır. Şirketler asgari tutarların üstünde teminat verebilir (Bölüm I, II ve III). Nakliyeci, depocu ve bayilerin tek tek yaptırmak zorunda olduğu tehlikeli madde sigortaları, maddeyi üreten veya tüpleyen firma tarafından grup poliçesiyle tek poliçede toplanabilir.

Tehlikeli madde işyerinde kullanılan LPG tüpünün infilakı, gaz kaçırması veya yangın çıkarması sonucu doğan zararlar tüpgaz sorumluluk sigortası limitleri içinde ödenir. Aynı kaza işyerindeki yanıcı maddelerin de zarar vermesine yol açarsa önce tüpgaz sigortası işler, limiti yetmezse tehlikeli maddeler sigortası devreye girer (Tehlikeli Maddeler Genel Şartları A.2). Sözleşme herhangi bir nedenle feshedilirse sigortacı durumu izin veya ruhsat veren kuruma ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’ne bildirir (C.5). Zorunlu sigortalarda Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru için şirketin tahkim sistemine üyeliği aranmaz (5684 sayılı Kanun md. 30).

Limit ve muafiyet yapısı: kişi başı, olay başı ve dava masrafları

Sorumluluk poliçesinde limit, sigortacının ödeyeceği azami tutardır ve genellikle birden çok katmanla yazılır. Zorunlu trafik sigortası bu katmanları en açık gösteren örnektir.

Kaynak: SEDDK 2026 trafik sigortası limitleri; ilgili genel şartlar ve Tarife ve Talimat.

Muafiyet, hasarın poliçede yazılı kısmının sigortalıda kalmasıdır. Zorunlu sorumluluk sigortasında ise sözleşmeden veya kanundan doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez (Tehlikeli Maddeler Genel Şartları B.3). Sigortacı zarar göreni tam öder, azaltma hakkı olan kısmı sonra sigortalıdan ister. Tıbbi kötü uygulama sigortasında da sigortacı sigortalıya karşı ifa borcundan kurtulmuş olsa bile zarar görene karşı sorumluluğu zorunlu sigorta tutarına kadar sürer; sözleşmenin sona ermesi zarar görene karşı, sigortacının yetkili mercilere bildiriminden bir ay sonra hüküm doğurur (B.3.6).

Dava masrafı kuralının sonucu somuttur. Limiti 2.000.000 TL olan bir tehlikeli maddeler poliçesinde mahkeme 2.500.000 TL tazminata hükmeder ve yargılama gideri ile avukatlık ücreti 100.000 TL olursa sigortacı masrafın 2.000.000 ÷ 2.500.000 = %80’ini, yani 80.000 TL’yi öder. Sigortalıda 500.000 TL tazminat farkı ve 20.000 TL masraf kalır (Genel Şartlar A.2; tutarlar varsayımsaldır).

Olay esaslı ve talep esaslı poliçe farkı

Olay esaslı poliçe, poliçe süresi içinde meydana gelen olayı; talep esaslı poliçe ise poliçe süresi içinde sigortalıya yöneltilen talebi teminata alır. Fark, zarar ile talebin arasında yıllar geçebilen mesleki sorumlulukta belirleyici olur.

• Olay esaslı örnek: Tehlikeli maddeler sigortası, faaliyet sırasında meydana gelebilecek kazayı esas alır ve olay öğrenildiği andan itibaren 5 gün içinde bildirilir (A.2, B.1). İşveren sorumluluk sigortası da işyerinde meydana gelen iş kazasını esas alır (md. 1).
• Talep esaslı örnek: Tıbbi kötü uygulama sigortasında riziko, sigortalıya tazminat talebinde bulunulduğunu öğrendiği ya da zarar görenin doğrudan sigortacıya başvurduğu anda gerçekleşmiş sayılır (B.1).

Kaynak: Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.2, B.1; İşveren Sorumluluk Sigortası Genel Şartları md. 1; Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.1, B.1.

Talep esaslı poliçede kesintisiz sigortalılık önemlidir. Şirket değiştirirken yeni poliçenin eskisinin bitiminden itibaren başlaması gerekir; aksi hâlde bir aydan uzun boşlukta meydana gelen olaylar teminat dışı kalır. Sigortalının talebiyle zeyilname yapılması gereken bir değişiklikte talep yapılmazsa, ödenen tazminatın eksik prim oranına denk gelen kısmı sigortalıya rücu edilir (B.6).

İMM ile zorunlu trafik sigortası arasındaki ilişki

İhtiyari mali sorumluluk (İMM) teminatı, zorunlu trafik sigortası limitini aşan sorumluluğu poliçedeki limite kadar karşılar (Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları md. 1). İki poliçe katmanlı çalışır: önce trafik sigortası limitine kadar öder, aşan kısım İMM’ye geçer, İMM limitini de aşan kısım araç işletenin kendisinde kalır.

2026’da trafik sigortası araç başına 400.000 TL maddi teminat verdiği için daha değerli bir araca verilen zarar kolayca bu limiti aşar. Manevi tazminat trafik sigortasının limit tablosunda yer almaz; İMM’deki manevi tazminat alt limitleri şirkete göre değişir. Anadolu Sigorta 25 Haziran 2026’dan itibaren düzenlediği kasko poliçelerinde bu limiti 15 milyon TL’ye çıkardı (manevi tazminat haberi). Limitlerin ayrıntısı zorunlu trafik sigortası rehberinde, İMM’nin kasko paketindeki yeri kasko sigortası rehberinde yer alır.

Limit aşımında sigortalının payı: adım adım örnek

Senaryo (tutarlar varsayımsaldır): Tam kusurlu olduğunuz kazada karşı aracın onarım bedeli 1.150.000 TL oldu. Karşı sürücü için mahkemece 4.200.000 TL sürekli sakatlık tazminatına hükmedildi. Aracınızın 2026 dönemi trafik sigortası ve maddi-bedeni ayrımı olmayan 1.000.000 TL limitli İMM teminatı var.

1. Maddi zarar, trafik: 1.150.000 TL’lik hasarın araç başına limit olan 400.000 TL’si ödenir; 750.000 TL kalır.
2. Bedeni zarar, trafik: 4.200.000 TL’nin kişi başına sakatlanma ve ölüm limiti olan 3.600.000 TL’si ödenir; 600.000 TL kalır.
3. Trafik sonrası açık: 750.000 + 600.000 = 1.350.000 TL.
4. İMM: Açığın 1.000.000 TL’lik limit kadarı ödenir.
5. Sizin payınız: 1.350.000 − 1.000.000 = 350.000 TL. Bu tutar için zarar gören size başvurur.
6. Karşılaştırma: İMM limiti 2.000.000 TL olsaydı açığın tamamı ödenir, sizde tutar kalmazdı.

Aynı mantık bütün sorumluluk poliçelerinde geçerlidir: limit aşılırsa aşan tazminat ve dava masraflarının orantılı kısmı sigortalıya düşer. Limiti belirlerken olası en yüksek tazminatı, özellikle bedeni zararları esas alın.

Sorumluluk sigortasında tazminat süreci: ihbar, sulh ve ödeme

Sorumluluk dosyasında en kritik kural, sigortacının haberi ve onayı olmadan zarar görenle anlaşmamaktır. Genel şartlar bildirim sürelerini ve sulh kurallarını poliçe türüne göre ayrı düzenler.

Kaynak: İşveren Sorumluluk Sigortası Genel Şartları md. 8, 9, 15; Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.1, B.2, C.8; Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.2, B.3.3, B.3.4, C.9.

Sigortacı zarar görenle doğrudan temasa geçerek anlaşma hakkına sahiptir (İşveren md. 9; Tehlikeli Maddeler B.2). Tıbbi kötü uygulama sigortasında sigortacı, zararı önleme ve azaltma için yapılan makul giderleri faydasız kalsa bile tazminattan ayrı öder ve talep hâlinde bu giderler için avans verir (B.3.1, B.3.2). Zarar gören, zarara ilişkin istenen belgeleri vermezse ve bu kendisine yazıyla bildirilmişse sigortacının sorumluluğu, belgeler verilseydi ödeyeceği tutarla sınırlı kalır (B.3.5). Şirketle uyuşmazlıkta Sigorta Tahkim Komisyonu yoluna gidilebilir; başvuru ücretini tahkim başvuru ücreti hesaplama aracında görebilirsiniz.

Rücu: sigortacının ödediği tazminatı sigortalıdan geri istediği hâller

Rücu, sigortacının zarar görene ödediği tazminatı sonradan sigortalıdan geri istemesidir ve zorunlu sorumluluk sigortalarının temel güvencesidir. Sigortacı, tazminatı kaldırmasını veya azaltmasını sağlayabilecek hâller olsa bile zarar göreni öder; bu hâllerin sonucunu sigortalıya rücu ederek alır (Tehlikeli Maddeler Genel Şartları B.3). Ödediği tutar kadar sigortalının haklarına da halef olur ve zarara yol açan başka sorumlulara başvurabilir (B.4).

Kaynak: Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.3, C.2; Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.6.

İhtiyari işveren sorumluluk sigortasında ise kasıt rücu değil teminat dışı sebeptir: poliçe, kasten yapılan veya bilerek sebebiyet verilen olaylardan doğan talepleri hiç ödemez (md. 3). Trafik sigortasındaki rücu hâlleri zorunlu trafik sigortası rehberinde ayrıca listelenir. Konutunuzdan komşuya sıçrayan yangın gibi bireysel sorumluluk riskleri için konut sigortası rehberindeki sorumluluk teminatlarına bakabilirsiniz.