Birikimli hayat sigortası nedir?

Birikimli hayat sigortasında ölüm ve yaşam teminatı birlikte nasıl çalışır?

SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları’nın 8. maddesi hayat sigortalarını vefat ve yaşam olmak üzere iki temel teminata ayırır. Birikimli hayat sigortası bu iki teminatı birlikte taşır: sigortalı poliçe süresinde ölürse vefat bedeli, süre sonuna kadar hayatta kalırsa yaşam bedeli ödenir. Bu yönüyle yalnızca ölüm hâlinde ödeme yapan ve birikim taşımayan risk hayat sigortasından ayrılır; ödenen primin bir kısmı o dönemin ölüm riskini karşılarken kalan kısım poliçenin birikimine eklenir ve TTK md. 1500-1501’de düzenlenen ayrılma değeri ile ödünç alma haklarının temelini oluşturur. Hayat sigortası bir meblağ sigortası olduğundan bu bedel, mal sigortalarındaki gibi bir zararın karşılığı değil, sözleşmede önceden kararlaştırılan sabit bir tutardır (TTK md. 1487 ve 1491).

Ayrılma değeri ve ödünç alma hakkı: bir yıllık yürürlük şartı

Poliçenin ayrılma değeri ve ödünç alma hakkı doğurabilmesi için iki şart birlikte aranır: sözleşmenin en az bir yıl yürürlükte olması ve bir yıllık priminin ödenmiş olması. Yaşam ihtimaline karşı yapılan sigortada ayrılma değeri istemek için ayrıca sigortalının sağlıklı olduğunu ispat etmesi gerekir.

Kaynak: 6102 sayılı TTK md. 1500 ve 1501.

Ayrılma değeri, şirketin aktüeryal esaslarına göre hesaplanır ve genellikle o ana kadar ödenen primlerin toplamından düşük çıkar; çünkü ödenen primin bir kısmı taşınan risk ve işletme giderleri için harcanmıştır. Bu nedenle poliçeyi erken dönemde sonlandırmak, birikim açısından poliçeyi süresince tutmaktan daha az verimlidir.

Primi ödeyemezseniz: prim ödemeden muaf sigorta ve yeniden yürürlüğe koyma

Bir yıl yürürlük ve bir yıllık prim şartı sağlandıktan sonra prim ödemesi aksarsa sözleşme kendiliğinden sona ermez; prim ödemeden muaf sigorta hakkı doğar ve sigorta bedeli, o ana kadar ödenen prim oranında küçültülerek sürdürülür (TTK md. 1502; Genel Şartlar md. 18). Sözleşme, ödenmeyen ilk primin vadesinden itibaren altı ay içinde talep edilip birikmiş primler ödenirse eski hâline döndürülebilir; şirket bu durumda yeni bir sağlık beyanı veya masrafı sigorta ettirene ait güncel bir sağlık raporu isteyebilir ve sigortalının o tarihte hayatta olması şarttır (Genel Şartlar md. 19).

Birikimli hayat sigortası ile bireysel emeklilik sistemi arasındaki vergi farkı

Birikimli hayat sigortası ile bireysel emeklilik sistemi (BES) benzer bir tasarruf ihtiyacına farklı vergi kurallarıyla cevap verir. Varsayımsal örnek: yıllık geliri 1.000.000 TL olan bir kişi, birikimli hayat sigortasına 80.000 TL prim ödüyor. İndirilebilir tutar 80.000 × %50 = 40.000 TL’dir; bu, gelirin %15’i olan 150.000 TL sınırının ve 2026 tutar sınırı 396.360 TL’nin altında kaldığı için tamamı gelir vergisi matrahından indirilir. Aynı kişi bu tutarı BES’e katkı payı olarak ödeseydi matrahtan hiç indirim alamazdı; buna karşılık katkı payının %20’si, yani 16.000 TL, devlet katkısı olarak hesabına eklenirdi. Hangi ürünün daha uygun olduğu kişinin vergi durumuna, likidite ihtiyacına ve emeklilik ufkuna göre değişir; BES’in devlet katkısı ve hak ediş kuralları bireysel emeklilik (BES) rehberinde, hayat sigortasının teminat ve vergi kuralları hayat sigortası rehberinde ayrıntılıdır.