Bireysel emeklilik sistemi (BES) rehberi 2026: devlet katkısı, OKS, fonlar ve stopaj

Bireysel emeklilik sistemi nasıl işler? Katkı payı, fon ve emeklilik şirketi

Bireysel emeklilik sistemi (BES), 4632 sayılı Kanun’a dayanan gönüllü bir tasarruf sistemidir: katkı paylarınız bir emeklilik şirketi aracılığıyla seçtiğiniz emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir, şartlar sağlanınca toplu para, programlı ödeme veya yıllık gelir olarak geri alınır. EGM’ye göre istihdam şekli ve vergi mükellefiyetinden bağımsız olarak herkes katılabilir; katkı payları devlet katkısına yalnızca Türk vatandaşları ve mavi kart sahiplerinde esas alınır.

Sözleşme bireysel, gruba bağlı bireysel veya işveren grup emeklilik sözleşmesi olarak kurulur. Katkı payı planda yazan asgari tutar veya üzeri olabilir; ek katkı ödeyebilir, ödemelere ara verebilirsiniz. Devlet katkısını EGM hesaplar ve katkı payının şirkete nakden ulaştığı ayı izleyen ay hesabınıza geçer. Birikiminizi ve kalan limitinizi e-Devlet ile giriş yapılan BES Mobil uygulamasından izleyebilirsiniz.

Kaynak: EGM, OKS–BES Karşılaştırması ve Bireysel Emeklilik Devlet Katkısı sayfaları (Eylül 2026); SEDDK 2026/1 sayılı BES Genelgesi.

İşveren grup emeklilik sözleşmesinde şirketi ve planı işveren seçer; işverenin adınıza ödediği katkı paylarına devlet katkısı ödenmez. GİB’e göre BES katkı payları gelir vergisi matrahından indirilemez; birikimli hayat sigortası primlerinin ise %50’si indirilebilir. İki ürünün farkı hayat sigortası rehberinde anlatılır.

BES devlet katkısı 2026: %20 oran, 79.272 TL üst sınır ve hak ediş oranları

2026’da devlet, bireysel veya gruba bağlı bireysel sözleşmenize ödediğiniz katkı payının %20’si kadar katkı yapar. Yıllık üst sınır brüt asgari ücretin yıllık tutarının %20’sidir: 396.360 TL katkı payına karşılık en fazla 79.272 TL (EGM). Oran, 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla 1 Ocak 2026’dan itibaren %30’dan %20’ye indi; üst sınır BES ve OKS için ayrı hesaplanır.

Kaynak: EGM, OKS–BES Karşılaştırması ve Devlet Katkısı sayfası; 2025 sınırı, 312.066 TL yıllık brüt asgari ücretin %30’udur.

Üst sınırı aşan katkı payı kaybolmaz; EGM’ye göre devreden katkı payı olarak izleyen yılın ilk günü şirkete ulaşmış sayılır. Varsayımsal örnek: 2026’da ayda 40.000 TL katkı ödeyen katılımcı.

1. Yıllık katkı: 40.000 × 12 = 480.000 TL.
2. Hesaplanan katkı: 480.000 × 0,20 = 96.000 TL; üst sınır nedeniyle 2026’da 79.272 TL ödenir.
3. Devreden katkı payı: 480.000 − 396.360 = 83.640 TL, 1 Ocak 2027’de ödenmiş sayılır.
4. 2027 etkisi: Oran ve sınır değişmezse 83.640 × 0,20 = 16.728 TL, 2027 sınırı içinde devlet katkısına eklenir.

Devlet katkısı hesabınıza geçtiği anda tamamen sizin olmaz; hak ediş sistemde kalınan süreye bağlıdır. Başka şirketten, işveren grup sözleşmesinden veya vakıf ve sandıklardan aktarılan birikim yeni devlet katkısı doğurmaz. Kendi tutarınızı ve hak ediş oranınızı BES devlet katkısı hesaplama aracında görebilirsiniz.

Otomatik katılım sistemi (OKS): %3 kesinti, 2 aylık cayma ve 500 TL başlangıç katkısı

OKS’de işveren, 45 yaşını doldurmamış çalışanlarını emeklilik planına dahil etmek zorundadır; 45 yaşını doldurmuş çalışanlar için katılım isteğe bağlıdır. 1 Ocak 2017’de başlayan sistem, Türk vatandaşı veya mavi kart sahibi ücretli çalışanları kapsar. İşveren özel sektörde prime esas kazancın, kamuda emeklilik keseneğine esas aylığın %3’ünü ücretten keserek emeklilik şirketine aktarır; çalışan oranı artırabilir, %3’ün altına düşüremez (EGM).

OKS’de cayma hakkı, emeklilik şirketinin plana dahil olduğunuzu bildirmesini izleyen 2 ay içinde kullanılır. Başlangıç döneminde birikimdeki değer kaybını şirket karşılar; SEDDK’nın 2026/1 sayılı Genelgesi’ne göre dönem sonunda hesapta en az ödenen katkı payı bulunur. Sistemde kalana bir defaya mahsus 500 TL başlangıç devlet katkısı hesaplanır; bu tutar 1 Ocak 2026’dan önce 1.000 TL’ydi.

OKS’de devlet katkısı hak kazanılana kadar taahhüt olarak yansıtılır ve her yıl başında TÜFE değişimiyle değerlenir. Emeklilik hakkını en az 10 yıllık yıllık gelir sigortası alarak kullanan çalışana birikiminin %5’i kadar ek devlet katkısı ödenir.

Kaynak: EGM, OKS–BES Karşılaştırması ve OKS Nedir? sayfaları (Eylül 2026); SEDDK 2026/1 sayılı BES Genelgesi.

Emeklilik yatırım fonları ve yıllık %1,09–%2,28 fon toplam gider kesintisi

Katkı paylarınızın hangi varlıklarda değerlendirileceğini fon dağılımınız belirler. EGM’ye göre gönüllü BES’te hisse senedi, borçlanma araçları, katılım, karma, para piyasası, kıymetli madenler, endeks, fon sepeti, değişken, standart ve yaşam döngüsü veya hedef fonlar sunulur. OKS’de başlangıç ve standart fonların yanında muhafazakâr, dengeli, atak ve agresif fonlar bulunur. Devlet katkısı, portföyü Bakanlıkça belirlenen devlet katkısı fonlarında ayrıca değerlendirilir.

Fon toplam gider kesintisi, fonun varlıklarından günlük alınan ve getiriyi doğrudan azaltan kesintidir. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik’in Ek-2’si yıllık üst sınırı fon grubuna göre belirler:

Kaynak: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik md. 22 ve Ek-2; EGM.

SPK’nın örneğine göre yıllık %2,28 kesinti, %10 brüt getiriyi yaklaşık %7,72’ye düşürür. Fonunuzun gerçek oranı fon künyesinde yazar. Gönüllü BES’te ayrıca giriş aidatı ve yönetim gideri kesintisi uygulanabilir. 2026/1 sayılı Genelge, emekliliğe hak kazanmasına 2 yıl kalan katılımcıya düşük riskli fonlara geçiş önerisi yapılmasını öngörür (BES Genelgesi haberi).

BES’ten emeklilik: 10 yıl ve 56 yaş şartı, toplu ödeme veya yıllık gelir

Emeklilik hakkı için sisteme ilk girişten itibaren en az 10 yıl kalmanız ve 56 yaşını doldurmanız gerekir; iki şart birlikte aranır (EGM). 46 yaşında sisteme giren kişi 56 yaşında emekli olabilir. 30 yaşında giren kişi 10 yılı 40 yaşında doldurur ancak emeklilik hakkı 56 yaşında doğar; bu arada ayrılırsa devlet katkısının %60’ını alır ve getiriden %10 stopaj ödenir.

Emeklilikte birikimi üç yolla alabilirsiniz: tamamını bir defada toplu ödeme olarak, bir takvime bağlı programlı geri ödeme olarak ya da yıllık gelir sigortasıyla maaş şeklinde. Gelir Vergisi Kanunu md. 22/2’ye göre emeklilik ödemesini süresi en az 10 yıl veya ömür boyu olan tek primli yıllık gelir sigortasına yatırırsanız bu kısma isabet eden getiri, devlet katkısı getirisi dahil gelir vergisinden istisnadır ve stopaj kesilmez. Vefat, maluliyet ve tasfiye gibi zorunlu nedenler dışında 10 yıl dolmadan bu sigortadan ayrılırsanız istisna edilen tutardan stopaj yapılır.

BES’ten ayrılma, kısmen ödeme ve stopaj oranları

BES’ten istediğiniz zaman ayrılabilirsiniz; emeklilik şirketi ödemenin içerdiği getiriden gelir vergisi stopajı keser. Gelir Vergisi Kanunu md. 75’e göre stopaj matrahı, hak edilen devlet katkısı ve getirileri dahil toplam birikimden ödediğiniz katkı payları ile devlet katkısının hak edilen kısmı düşülerek bulunur.

Kaynak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 22, 75 ve 94; EGM, OKS–BES Karşılaştırması.

Birikimin tamamını almadan kısmen ödeme de mümkündür. 1 Temmuz 2024’ten beri işveren grup sözleşmeleri dışında evlilik, konut alımı ve doğal afet hâllerinde birikimin en fazla %50’si alınabilir (EGM). SEDDK’nın 2026/1 sayılı Genelgesi’ne göre aynı hâl için daha önce ödeme alınmamış olmalı; doğal afet dışında sistemde en az 5 yıl geçirilmiş ve en az 5 aylık brüt asgari ücret tutarında katkı payı ödenmiş olmalıdır. Kısmen ödemenin getiri kısmı da süreye göre %15 veya %10 oranında vergilendirilir (GVK md. 75/2-16).

Emeklilik şirketi değiştirme: 2 yıllık aktarım kuralı

Birikiminizi başka bir emeklilik şirketine aktarmak için sözleşmenin ilk yürürlük tarihinden itibaren 2 yıl geçmesi gerekir; aktarımla kurulan sözleşmede süre 1 yıldır (EGM). 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 2026/1 sayılı Genelge, işveren grup emeklilik sözleşmelerinde süre aramaz ve aktarımla gelen sözleşme ile birikim için aracılara komisyon, prim veya ödül verilmesini yasaklar.

Aktarılan birikim yeni devlet katkısı doğurmaz; devlet katkısı yalnızca yeni ödenen katkı paylarına hesaplanır. Birikim, alacağın devri yoluyla kredi için bankaya da devredilebilir: aktarımla gelen sözleşme 6 ay geçmeden devredilemez ve bankanın talep edeceği tutar kredi tutarının %20 fazlasını aşamaz. Şikâyetlerinizi emeklilik şirketine ve SEDDK’ya iletebilirsiniz.

BES birikimi nasıl hesaplanır? Ayda 3.000 TL ile 10 yıllık örnek

Aşağıdaki hesap BES birikim projeksiyonu aracının yöntemiyle yapılmıştır: katkı her ay birikime eklenir, birikim aylık bileşik net getiriyle büyür, devlet katkısı fonunun getirisi EGM’nin birikim aracındaki varsayımla katılımcı fonu getirisinin %75’i alınır. Getiri oranı bir varsayımdır, taahhüt değildir; tutarlar nominaldir ve TL’ye yuvarlanmıştır.

Varsayımsal senaryo: 46 yaşında sisteme giren katılımcı 10 yıl boyunca ayda 3.000 TL öder; yıllık brüt getiri varsayımı %20, fon toplam gider kesintisi %2,28.

1. Katkı: 3.000 × 12 = 36.000 TL/yıl; 10 yılda 360.000 TL.
2. Devlet katkısı: 36.000 × 0,20 = 7.200 TL/yıl, 79.272 TL sınırının altında; 10 yılda 72.000 TL.
3. Net getiri: %20 − %2,28 = %17,72; devlet katkısı fonu için %17,72 × 0,75 = %13,29.
4. 10. yıl sonu: Birikim 901.018 TL, devlet katkısı bakiyesi 142.511 TL.
5. Hak ediş: 10 yıl ve 56 yaş şartı sağlandığı için %100, yani 142.511 TL.
6. Stopaj matrahı: 901.018 + 142.511 − 360.000 − 72.000 = 611.529 TL; %5 stopaj 30.576 TL.
7. Net ödeme: 1.043.529 − 30.576 = 1.012.953 TL.

Aynı katkıyla ayrılma zamanı sonucu değiştirir:

Kaynak: Sigortalk hesabı; hak ediş EGM, stopaj GVK md. 75; getiri varsayımdır.

BES ve OKS’de katılımcı sayısı ve fon büyüklüğü: EGM verileri

EGM verilerine göre 4 Eylül 2026’da gönüllü BES’te 10.344.973 katılımcı, 12.970.469 sözleşme ve devlet katkısı dahil 2.464,1 milyar TL fon vardı; bunun 289,5 milyar TL’si devlet katkısı fonuydu. OKS’de 7.887.115 çalışan ve 164,1 milyar TL fon bulunuyor; iki sistemin toplam fon büyüklüğü 2.628,2 milyar TL. BES’ten emekli olan katılımcı sayısı 504.571’e ulaştı.

Kaynak: EGM BES ve OKS Özet Verileri (haftalık), 31 Aralık dönemli raporlar ve 4 Eylül 2026 raporu.

Katılımcı sayısı, birden fazla şirkette sözleşmesi olan kişiyi her şirkette sayar; BES ve OKS toplamı tekil kişi sayısı değildir ve fon tutarları enflasyondan arındırılmamıştır. 4 Eylül 2026’da 15 şirketin faaliyet gösterdiği gönüllü BES’te fon payında Türkiye Hayat ve Emeklilik %20,0, AgeSA Hayat ve Emeklilik %19,3, Anadolu Hayat Emeklilik %16,7 ile ilk üç sırada. Haftalık seri ve şirket tablosu BES ve OKS veri sayfasında, katılımcı sayısındaki 10 milyon eşiği gönüllü BES haberinde yer alır. Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; Sigortalk emeklilik şirketi veya aracısı değildir, BES sözleşmesi satmaz ve teklif vermez.