Hayat sigortası rehberi 2026: teminat bedeli, kredi poliçesi, lehtar ve vefat tazminatı

Hayat sigortası türleri: risk, kredi bağlantılı, birikimli ve grup poliçeleri

Hayat sigortasında sigortacı, prim karşılığında sigortalının ölümü veya belirli bir süre sonunda hayatta olması hâlinde sigorta bedelini ödemeyi üstlenir (TTK md. 1487). Hayat Sigortası Genel Şartları iki temel teminat tanımlar: vefat ve yaşam. Ek teminatlar poliçeye yazılır ve kapsamları özel şartlarda belirlenir; teminat birikim özelliği de taşıyabilir (md. 8). Sigorta dünyanın her yerinde geçerlidir (md. 6).

Kaynak: 6102 sayılı TTK; SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları; Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği.

Hayat sigortası bir meblağ sigortasıdır: bedel, zararın tutarına bakılmadan poliçede yazan tutar olarak ödenir. Bir kişinin hayatı birden çok şirkette farklı bedellerle sigortalanabilir (TTK md. 1491/1). Halefiyet hükmü hayat sigortasında uygulanmaz; hak sahiplerinin ölüme yol açan üçüncü kişiye karşı tazminat alacağını sigortacıya devretmesi geçersizdir (md. 1491/3). Kaza kaynaklı kalıcı sakatlık teminatları ferdi kaza rehberlerinde ele alınır.

Hayat sigortası teminat bedeli nasıl belirlenir?

Doğru bedel, geride kalanların gelir ihtiyacı ile ödenmemiş borçların toplamından mevcut kaynakların düşülmesiyle bulunur. Bedel teklifte istediğiniz tutara, sağlık beyanınıza ve şirketin risk kabul kurallarına göre kesinleşir. Başkasının hayatı üzerine yapılan ölüm sigortasında bedel mutat cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir; sigortalı 15 yaşından büyükse kanuni temsilcinin yanında onun da izni alınır (TTK md. 1490).

Aşağıdaki hesap varsayımsaldır. 38 yaşında, yıllık net geliri 900.000 TL olan bir kişi, ölümü hâlinde ailesinin 8 yıl boyunca yılda 600.000 TL’ye ihtiyaç duyacağını öngörüyor. Konut kredisinin kalan borcu 1.600.000 TL ve krediye bağlı bir hayat poliçesi yok. İki çocuğun eğitimi için 700.000 TL ayırmak istiyor. Birikimi 300.000 TL, işvereninin grup hayat poliçesindeki teminatı 800.000 TL.

1. Gelir ihtiyacı: 600.000 × 8 = 4.800.000 TL.
2. Borç: Konut kredisinin kalan tutarı 1.600.000 TL.
3. Tek seferlik ihtiyaç: Eğitim fonu 700.000 TL.
4. Toplam ihtiyaç: 4.800.000 + 1.600.000 + 700.000 = 7.100.000 TL.
5. Mevcut kaynaklar: 300.000 + 800.000 = 1.100.000 TL.
6. Gereken teminat: 7.100.000 − 1.100.000 = 6.000.000 TL; yıllık net gelirin yaklaşık 6,7 katı.

Bedeli sabit tutarlı seçtiğinizde gelir ihtiyacı yıllar içinde fiyat artışlarıyla büyür; yenilemeli poliçelerde bedeli her yenilemede gözden geçirin. Poliçe başka birinin hayatına bağlıysa lehtarın o kişinin yaşamasında menfaati bulunmalıdır; menfaat sonradan ortadan kalkarsa sözleşme geçersiz olur ve sigorta ettirene ayrılma değeri ödenir (TTK md. 1490/4). Poliçede yazan tutarın hukuki niteliği sigorta bedeli maddesinde anlatılır.

Kredi bağlantılı hayat sigortasında açık talep ve şirket seçme hakkı

Kredi bağlantılı hayat sigortası kanunen zorunlu değildir ve açık talebiniz olmadan yapılamaz. Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 13. maddesine göre yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla verilmiş açık talep olmadan kredi ile ilgili sigorta yaptırılamaz ve sigorta şirketini seçme hakkınız sınırlandırılamaz. Kredi tutarı ve süresiyle uyumlu, bankayı dain-i mürtehin gösteren başka şirketin poliçesi kabul edilmek zorundadır; belirli bir şirkete sigorta yaptırma şartı hükümsüzdür.

Kaynak: Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği (RG 13.03.2015/29294; RG 29.12.2021/31704 değişikliğiyle).

1 aylık süre prim iadesinin tutarını belirler. Varsayımsal örnekte bankanın aracılık ettiği yıllık poliçe için 1 Mart’ta 18.000 TL prim ödediniz. 20 Mart’ta başka şirketten uyumlu poliçe verirseniz 18.000 TL’nin tamamı 5 iş günü içinde iade edilir. Aynı poliçeyi işlemiş 122 günün ardından verirseniz gün esasına göre iade 18.000 × 243 ÷ 365 = 11.983,56 TL olur; birikimli poliçede ise ayrılma değeri ödenir. Gün esaslı iade hesabını poliçe iptal ve iade hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Yönetmelik aynı hakları konut sigortasına da uygular; konutun bedelinin kredi tutarından bağımsız olarak arsa hariç yeniden yapım maliyetiyle belirlenmesi kuralı konut sigortası rehberinde anlatılır.

Kredi erken kapanır veya yapılandırılırsa hayat poliçesi ne olur?

Kredi borcu vadesinden önce ödenirse veya borç yapısı değişirse, banka sizi bilgilendirip onayınızı aldıktan sonra üç yoldan biri uygulanır: poliçe mevcut şartlarıyla sürdürülür, sona erdirilir ya da teminat tutarı ve süresi yeni borç yapısına göre yeniden düzenlenir (Yönetmelik md. 10/3). Onayınız olmadan bu seçeneklerden biri size dayatılamaz.

Bankanın alacaklı olarak kayıtlı olduğu poliçede cayma ve ayrılma talepleri, bankanın yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla bilgilendirildiği günü izleyen 5. iş gününün sonunda sonuç doğurur (md. 14/1). Poliçe yürürlüğe girdiğinde banka, mevzuattan doğan haklarınızı kısa mesaj veya Kurumun belirlediği araçla aynı anda bildirir (md. 7/7). Yenilemeli poliçe yenilenmezse banka bunu vade sonundan itibaren 5 iş günü içinde size bildirir (md. 12/3). Uygulamayla ilgili şikâyetleri SEDDK’ya iletebilirsiniz.

Hayat sigortasında cayma, ayrılma ve ödünç: 15 gün, 1 yıl ve 6 ay kuralları

Hayat sigortasından cayma süresi, sigortacının bu hakkı size bildirmesinden itibaren 15 gündür; bildirim yapıldığını sigortacı ispat eder ve bildirim yapılmamışsa hak ilk primin ödenmesinden 1 ay sonra sona erer (TTK md. 1489). Sigortacının sorumluluğu başlamadan, yani prim veya ilk taksit ödenmeden önce, kararlaştırılan primin yarısını ödeyerek de cayabilirsiniz (md. 1430/3). Genel kurallar cayma hakkı maddesinde yer alır.

Kaynak: 6102 sayılı TTK; SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları.

Yaşam ihtimaline karşı yapılan sigortada ayrılma değeri istemek için sigortalının sağlıklı olduğunu ispat etmesi gerekir (TTK md. 1500/2). 6 aylık süre geçtikten sonra sözleşme ancak sigortacının onayıyla yeniden yürürlüğe girer; ölüm teminatlı poliçede şirket yeni sağlık beyanı veya masrafı size ait güncel sağlık raporu isteyebilir ve sigortalının o tarihte hayatta olması şarttır (Genel Şartlar md. 19/2–3).

Lehtar tayini: kimler lehtar olur, nasıl değiştirilir?

Lehtar, sözleşmeye taraf olmadan riziko gerçekleşince bedeli isteme hakkı olan kişidir; sigorta ettiren gerçek veya tüzel kişiyi lehtar atayabilir, birden fazla lehtarın paylarını belirleyebilir ve kendisini de lehtar gösterebilir (TTK md. 1493; Genel Şartlar md. 11). Lehtar atama ve değiştirme sigortacının iznine bağlı değildir, ancak sigortacıya bildirilmelidir. Bildirilmezse sigortacı eski lehtara iyiniyetle yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur.

• Değiştirme hakkından vazgeçme: Vazgeçtiğinizi poliçeye yazdırıp poliçeyi lehtara teslim ettiyseniz lehtarı değiştiremezsiniz. Mirasçılıktan çıkarma, bağıştan dönme veya atanma sebebinin ortadan kalkması hâlinde bu durumda da değişiklik mümkündür (TTK md. 1493/4).
• Pay belirtilmemesi: Birden fazla lehtar varsa bedel eşit bölünür; birinin almadığı pay diğerlerine eklenir. Mirasın reddi lehtarlık hakkını etkilemez (md. 1494/1).
• Lehtar gösterilmemesi: Ölüm teminatında sigorta ettirenin mirasçıları, yaşam teminatında sigortalı hak sahibi sayılır (md. 1494/2).
• Grup poliçeleri: Aksi kararlaştırılmamışsa lehtarı gruptaki kişi atar; gruptan ayrılan kişi teminatı sigorta ettiren sıfatıyla bireysel olarak sürdürebilir (md. 1496).
• Lehtarın sigortalıyı öldürmesi: Lehtar bedel hakkını kaybeder, bedel ölenin mirasçılarına ödenir (md. 1504/2).

Kredi bağlantılı poliçede banka, riziko gerçekleşince ödenecek tutar üzerinde öncelikli hak sahibi olan dain-i mürtehindir (Yönetmelik md. 4/1-a). Teminat kalan borçla uyumlu azaldığından vefat bedeli öncelikle kalan kredi borcunu kapatır.

Sağlık beyanı, yanlış yaş ve beyan yükümlülüğünün ihlali

Sözleşme kurulurken bildiğiniz veya bilmeniz gereken tüm önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüsünüz; sigortacının yazılı veya sözlü sorduğu hususlar aksi ispat edilene kadar önemli sayılır (TTK md. 1435; Genel Şartlar md. 20/2). Sigortacı soru listesi verdiyse, kasten saklama dışında listede olmayan konular için size sorumluluk yüklenemez (md. 20/3). Sigortacı, doktor incelemesi kararlaştırılmış olsa bile sigortalıyı buna zorlayamaz (TTK md. 1492).

Kaynak: 6102 sayılı TTK; SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları; Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği.

Yaşınız yanlış bildirildiği için prim düşük belirlendiyse şirket prim farkı ister; 10 gün içinde kabul etmezseniz bedel, gerçek yaşa göre gereken primin ödenen prime oranıyla ödenir (Genel Şartlar md. 21/1). Fazla prim ödendiyse fark faiziyle iade edilir veya bedel artırılır. Poliçe süresinde sağlık durumunuzda ortaya çıkan değişiklikler gerekçesiyle sigortacı sözleşmeyi feshedemez ve prim farkı isteyemez (md. 22/2). Beyan ve bildirim kurallarının genel çerçevesi ihbar yükümlülüğü maddesindedir.

Hayat sigortasında teminat dışı kalan hâller: intihar, savaş ve mevcut hastalıklar

Hayat poliçesinde bedelin ödenmediği hâller Genel Şartlar’ın 9. ve 10. maddelerinde sayılır; bu hâllerin çoğunda sigortacı bedel yerine kazanılmamış primler karşılığını veya aktüeryal matematik karşılığı ve varsa kâr payını öder. Sigortalı ilk prim ödenmeden ölmüşse sözleşme baştan geçersizdir (TTK md. 1487/2).

Kaynak: SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları md. 9 ve 10; 6102 sayılı TTK md. 1487 ve 1503.

Sözleşmede 3 yıldan daha kısa bir intihar süresi kararlaştırılabilir; poliçenizin özel şartlarında bu sürenin yazılı olup olmadığına bakın. İhtilal, isyan, ayaklanma ve terör eylemlerinde istisna eyleme bizzat katılan sigortalı içindir; nükleer, biyolojik veya kimyasal saldırıda katılım aranmaz.

Hayat sigortası primleri vergiden nasıl düşülür?

Kendiniz, eşiniz ve küçük çocuklarınız için ödediğiniz ölüm ve kaza gibi risk primlerinin tamamı, birikim primi alınan hayat sigortası primlerinin %50’si gelir vergisi matrahından indirilir (GVK md. 63 ve 89; GİB bilgi notu). Toplam indirim ücretlilerde ödendiği aydaki ücretin, beyanname verenlerde beyan edilen gelirin %15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşamaz; 2026’da bu tutar 396.360 TL’dir. GİB’e göre konut, taşıt ve tüketici kredileriyle birlikte bankalarca yapılan hayat sigortası primleri de indirilebilir.

Kaynak: GİB, Gelir Vergisi Matrahından İndirilecek Hayat-Şahıs Sigorta Primleri bilgi notu (2026); 2026 brüt asgari ücret için EGM.

Varsayımsal örnek: Beyan edilen geliri 1.200.000 TL olan serbest meslek erbabı, yıl içinde birikimli hayat poliçesine 120.000 TL, risk hayat poliçesine 30.000 TL prim ödüyor.

1. Birikimli poliçe: 120.000 × 0,50 = 60.000 TL.
2. Risk poliçesi: 30.000 × 1,00 = 30.000 TL.
3. Toplam indirim talebi: 60.000 + 30.000 = 90.000 TL.
4. Oran sınırı: 1.200.000 × 0,15 = 180.000 TL; tutar sınırı 396.360 TL.
5. Sonuç: 90.000 TL iki sınırın altında kaldığı için tamamı indirilir. Sınırı aşan kısım sonraki yıla devretmez.

Poliçe Türkiye’de yerleşik ve merkezi Türkiye’de bulunan bir şirketten alınmış ve prim ilgili yılda ödenmiş olmalıdır. Sağlık sigortası primlerinde uygulanan aynı sınırlar özel ve tamamlayıcı sağlık sigortası rehberinde örnekle anlatılır.

Vefat tazminatı nasıl alınır? Belgeler, 15 günlük süre ve itiraz

Hak sahipleri ölümü öğrenince gecikmeksizin sigortacıya bildirmeli ve Genel Şartlar’ın 23. maddesinde sayılan belgeleri makul sürede vermelidir. Bedel, belgeler eksiksiz teslim edilip sigortacının incelemesi bitince ve her hâlde ihbardan itibaren 15 gün içinde ödenir; bu sürede ödenmezse borç muaccel olur ve sigortacı ihtara gerek olmadan temerrüde düşer (Genel Şartlar md. 26; TTK md. 1427).

Kaynak: SEDDK Hayat Sigortası Genel Şartları md. 23 ve 26; 6102 sayılı TTK md. 1420, 1427 ve 1446.

Ödeme reddedilir veya eksik yapılırsa önce şirkete yazılı başvurun. Talep reddedilir ya da 15 iş günü içinde cevap verilmezse, şirket tahkim sistemine üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilirsiniz (5684 sayılı Kanun md. 30). 16 Temmuz 2026’dan itibaren başvuru ücreti 85.001 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda tutarın %1,8’idir; 2.000.000 TL’lik bir vefat bedeli uyuşmazlığında ücret 36.000 TL olur. Tutarı tahkim başvuru ücreti hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz; süre sınırları zamanaşımı maddesinde anlatılır.

Türkiye’de hayat sigortası pazarı: TSB 2025–2026 verileri ve banka kanalı

TSB verilerine göre hayat branşı 2025’te 178.877,4 milyon TL prim üretti; artış nominal %79,0, reel %36,8 oldu ve branşın toplam üretimdeki payı %11,9’dan %14,6’ya çıktı. 2026’nın Ocak–Temmuz döneminde hayat primleri 135,4 milyar TL’ye ulaştı; nominal artış %45,4, reel artış %10,4, toplam içindeki pay %15,8 oldu.

Kaynak: TSB direkt ve endirekt prim istatistikleri, Aralık 2025 ve Temmuz 2026; reel değişim TSB hesabıdır.

Hayat sigortası ağırlıkla bankalardan satılıyor. 2026’nın ilk yedi ayında hayat primlerinin %72,7’si banka, %13,2’si acente, %12,7’si doğrudan satış kanalından geldi. Aynı dönemde en yüksek hayat primini %17,2 payla Türkiye Hayat ve Emeklilik, %13,4 ile AgeSA Hayat ve Emeklilik ve %11,3 ile Viennalife üretti.

Bankaların payı yüksek olduğundan kredi bağlantılı poliçelerdeki şirket seçme ve 1 ay içinde başka poliçe verme hakları, hayat sigortalılarının büyük bölümünü doğrudan ilgilendirir. Aylık seri ve şirket sıralaması prim üretimi veri sayfasında, 2025 sonuçları TSB 2025 prim üretimi haberinde yer alır. Uzun vadeli birikim için devlet katkılı alternatif bireysel emeklilik rehberinde ele alınır. Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; Sigortalk poliçe satmaz, teklif vermez.