Poliçe iptali nedir?
Poliçe iptali, sigorta sözleşmesinin süresi dolmadan taraflardan birinin talebiyle veya kanunda sayılan bir nedenle sona erdirilmesidir; kanunda aksi öngörülmemişse işlemeyen güne ait ödenmiş prim sigorta ettirene geri verilir (TTK md. 1419).
Poliçe iptalinde temel kural: işlemeyen güne ait prim iadesi
Günlük dilde “poliçe iptali” olarak anılan işlem, kanun metninde çoğunlukla sigorta sözleşmesinin feshi olarak geçer. TTK md. 1419’a göre sözleşme süre bitiminden önce sona erdiğinde, kanunda aksi öngörülmemişse işlemeyen günlere ait ödenmiş prim sigorta ettirene geri verilir. Bu genel kural hem sigortalının kendi isteğiyle yaptığı iptallerde hem de kanunda sayılan diğer sona erme hâllerinde uygulanır; iadenin hangi yönteme göre hesaplanacağını ise branşın genel şartları veya poliçenin dayandığı ürün tarifesi belirler.
Gün esası ile kısa dönem esası: hangi iptalde hangisi uygulanır?
İade hesabında iki yöntem kullanılır: gün esasında iade, kalan gün sayısının toplam poliçe süresine oranı üzerinden hesaplanır; kısa dönem esasında ise kullanılan süreye karşılık gelen prim, şirketin kısa süreli tarife tablosundan günlük orandan daha yüksek bir yüzdeyle okunur ve iade daha düşük çıkar. Varsayımsal bir örnek: yıllık net primi 18.000 TL olan, 365 gün süreli bir konut poliçesi, sigortalının kendi isteğiyle 150. günde iptal edilsin.
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Yıllık net prim | 18.000 TL |
| Kullanılan (işlemiş) süre | 150 gün |
| Kalan süre | 215 gün |
| Gün esasına göre iade (18.000 × 215 ÷ 365) | 10.602,74 TL |
| Kazanılmış prim (18.000 − 10.602,74) | 7.397,26 TL |
Kaynak: TTK md. 1419; varsayımsal örnek hesap.
Aynı poliçe kısa dönem esasına tabi olsaydı, 150 günlük kullanım şirketin kısa dönem tarife tablosunda gün esasındaki orandan daha yüksek bir yüzdeye karşılık geleceğinden iade tutarı 10.602,74 TL’nin altında kalırdı. Hangi yöntemin uygulanacağını poliçe iptal ve iade hesaplama aracıyla da karşılaştırabilirsiniz.
Sigortacı veya sigorta ettirenin tek taraflı feshedebileceği hâller
Poliçe, yalnızca tarafların isteğiyle değil kanunda sayılan belirli olaylarla da süresinden önce sona erebilir.
| Neden | Feshedebilen taraf | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Sigortacının ruhsatının iptal edilmesi | Sigorta ettiren | 1 ay içinde | TTK md. 1413 |
| Ayarlama şartıyla primin yükseltilmesi | Sigorta ettiren | 1 ay içinde | TTK md. 1414 |
| İlk primin ödenmemesi | Sigortacı | Vadeden itibaren 3 ay içinde | TTK md. 1434 |
| Kısmi hasar sonrası | Her iki taraf | Sözleşmede veya genel şartlarda belirtilen süre | TTK md. 1428 |
Kaynak: 6102 sayılı TTK md. 1413, 1414, 1428 ve 1434.
İlk prim temerrüdünde sigortacı, izleyen taksit için önce on gün süreli bir ihtar göndermek zorundadır; bu ihtar yapılmadan doğrudan fesih yoluna gidilemez.
Tam hasar ve mesafeli satışta iptal: iadenin sınırları
Poliçede tam hasar (pert) ödenmişse teminat bu ödemeyle sona erer, prim tamamen kazanılmış sayılır ve iptalde herhangi bir iade yapılmaz; gün esası ve kısa dönem esasının ikisi de bu durumda uygulanmaz. Ayrıca, mesafeli satışla kurulan bir sözleşmede tüketici, kanunda öngörülen süre içinde gerekçe göstermeksizin cayma hakkını kullanabilir; bu, poliçe iptalinden ayrı ve genellikle sigortalı lehine daha basit bir iade sonucu doğuran bir haktır. Cayma süresi geçtikten sonra sözleşmeyi sonlandırmak isteyen sigorta ettiren, yukarıdaki gün esası veya kısa dönem esası kurallarına tabi olur.
Sık sorulan sorular
Poliçe iptal edildiğinde ödenen prim iade edilir mi?
Evet, kanunda aksi öngörülmemişse işlemeyen güne ait ödenmiş prim sigorta ettirene geri verilir (TTK md. 1419); iade genellikle gün esasına göre hesaplanır.
Poliçe iptalinde gün esası ile kısa dönem esası arasındaki fark nedir?
Gün esasında iade, kalan gün sayısının poliçe süresine oranına göre hesaplanır. Kısa dönem esasında kullanılan süreye karşılık gelen prim, şirketin kısa süreli tarife tablosuyla daha yüksek belirlenir ve iade daha düşük çıkar (bkz. kısa dönem esası).
Poliçe hangi hâllerde tarafların isteği dışında iptal olur?
Sigortacının ruhsatı iptal edilirse bir ay içinde sigorta ettiren (TTK md. 1413), prim ayarlama şartıyla yükseltilirse bir ay içinde sigorta ettiren (md. 1414) ve ilk prim ödenmezse sigortacı vadeden itibaren üç ay içinde (md. 1434) sözleşmeyi feshedebilir.
Tam hasar (pert) ödenen bir poliçede iptalde iade alınır mı?
Hayır. Tam hasar ödenen poliçelerde prim tamamen kazanılmış sayılır, teminat sona erer ve iade hesaplaması yapılmaz.
Mesafeli satışla alınan bir poliçeyi iptal etmek ile cayma hakkını kullanmak aynı şey mi?
Hayır. Cayma hakkı, kanunda öngörülen süre içinde gerekçesiz kullanılan ve genellikle daha lehe bir iadeyle sonuçlanan ayrı bir haktır; bu süre geçtikten sonra sözleşmeyi sonlandırmak, poliçe iptali ve genel iade kurallarına tabidir (bkz. mesafeli satış).
İlgili terimler
- Sigorta sözleşmesiInsurance contract
- Sigorta sözleşmesi, sigortacının prim karşılığında, para ile ölçülebilir bir menfaati zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde zararı tazmin etmeyi veya kişinin hayatına bağlı olaylarda belirli bir para ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TTK md.
- Kısa dönem esasıShort-rate basis
- Kısa dönem esası, sigortalının kendi isteğiyle erken iptal ettiği poliçelerde, kalan süreye orantılı gün esası yerine şirketin kısa süreli tarife tablosuna göre daha düşük bir prim iadesi hesaplanmasıdır.
- PrimPremium
- Prim, sigortacının riski üstlenmesi karşılığında sigorta ettirenin ödediği bedeldir.
- ZeyilnameEndorsement
- Zeyilname, yürürlükteki bir poliçede teminat, sigorta bedeli, adres, riziko bilgisi veya menfaat sahibi gibi unsurları değiştirmek için düzenlenen ek belgedir.
- Mesafeli satışDistance selling
- Mesafeli satış, sigorta veya bireysel emeklilik sözleşmesinin, taraflar aynı anda fiziksel olarak bir araya gelmeden telefon, internet veya benzeri bir uzaktan iletişim aracıyla kurulmasıdır; tüketici bu sözleşmelerden 14 gün içinde gerekçe göstermeksizin cayabilir (6502 sayılı Kanun md.
- Cayma hakkıRight of withdrawal
- Cayma hakkı, sigorta ettirenin kanunda veya sözleşmede öngörülen hâllerde, gerekçe göstermeksizin ve genellikle kısmi ya da tam prim iadesiyle sözleşmeden dönebilmesidir; süresi ve koşulları sigorta türüne göre değişir.