Reasürans nedir? Kotpar, eksedan, hasar fazlası ve Türkiye reasürans piyasası

Reasürans nedir? Sigorta şirketinin riskini devretme nedenleri

Reasürans, bir sigorta şirketinin poliçelerle üstlendiği sorumluluğun bir kısmını, prim veya fiyat karşılığında başka bir şirkete devretmesidir. Riski devreden şirkete sedan şirket, devralana reasürör denir. Sigortalı bu devrin tarafı değildir: tazminatı poliçeyi düzenleyen şirketten ister ve poliçenin teminatı reasürans anlaşmasına göre değişmez.

Şirketler reasüransı dört amaçla kullanır:

• Kapasite: Özsermayenin tek başına taşıyamayacağı büyüklükteki bir riski, örneğin 400 milyon TL bedelli bir fabrikayı, sigortalayabilmek.
• Sonuç istikrarı: Tek bir büyük hasarın ya da kötü geçen bir hasar yılının kârı sert biçimde düşürmesini önlemek.
• Katastrof koruması: Deprem, sel veya dolu gibi aynı anda binlerce poliçeyi etkileyen olaylarda şirketin toplam hasar payını sınırlamak.
• Sermaye ve limit yönetimi: Devredilen riskle birlikte şirketin kendi hesabına taşıdığı yükü azaltmak. SEDDK’nın kasko genelgesi, izinli bölüşmeli devirleri prim/özsermaye limit hesabında dikkate alır (kasko genelgesi haberi).

Reasürans, koasürans ile aynı şey değildir. Koasüransta birden fazla sigorta şirketi aynı poliçede önceden belirlenen paylarla riske katılır; reasüransta sigortalının karşısında tek şirket vardır. Deprem ve yangın riskinin yazıldığı portföyün büyüklüğü TSB verisinde görülür: şirketler 2026’nın ilk yedi ayında 723,8 milyar TL hayat dışı prim üretti; bunun 113,5 milyar TL’si (%15,7) yangın ve doğal afetler branşından geldi (prim üretimi verileri).

İhtiyari ve anlaşmalı reasürans: risk bazında mı, portföy bazında mı?

İhtiyari (fakültatif) reasüransta sedan şirket tek bir riski reasüröre sunar; reasürör riski inceler, kabul eder, payını sınırlar veya reddeder. Anlaşmalı (trete) reasüransta ise taraflar önceden bir branş veya portföy tanımlar; tanıma uyan her risk, reasürör tek tek incelemeden anlaşmaya girer.

Kaynak: Reasürans uygulamasına ilişkin Sigortalk derlemesi.

İki yöntem birlikte çalışır. Bir sanayi tesisinin bedeli anlaşma kapasitesini aşıyorsa şirket, aşan kısım için ihtiyari reasürans arar; bulamazsa riski yazmaz ya da koasüransla paylaşır. Büyük ticari risklerin poliçe yapısı işyeri sigortası rehberinde anlatılıyor. Reasürans plasmanında aracılık yapan brokerlerin SEDDK ruhsatı hayat ve hayat dışı ruhsatından ayrı verilir (sigorta brokeri rehberi).

Bölüşmeli reasürans: kotpar ve eksedan nasıl çalışır?

Bölüşmeli (orantılı) reasüransta reasürör, aldığı prim oranında hasara katılır. Terim SEDDK’nın 2025/31 sayılı Genelgesi’nde de geçer: kasko limit hesabında yalnızca bölüşmeli anlaşmalarla devredilen primler, Kurum izniyle brüt primden düşülür.

Kotpar: her poliçede sabit devir oranı

Kotpar (quota share) anlaşmasında portföydeki her poliçenin primi ve hasarı aynı oranla devredilir. %60 kotparda 2 milyon TL primli bir poliçenin 1,2 milyon TL’lik primi reasüröre geçer. Reasürör, sedan şirketin satış ve yönetim giderlerine karşılık reasürans komisyonu öder; komisyon %25 ise şirkete 300 bin TL döner. Aynı poliçede 120 milyon TL hasar olursa reasürör 72 milyon TL, şirket 48 milyon TL öder.

Kotparın yönetimi kolaydır ve şirketin bütün portföyünü aynı oranda hafifletir. Buna karşılık şirketin rahatça taşıyabileceği küçük risklerin primini de paylaştırır; en çok, sermayesi portföyüne göre sınırlı kalan yeni veya hızla büyüyen şirketlerin işine yarar.

Eksedan: saklama hattını aşan bedelin devri

Eksedan (surplus) anlaşmasında şirket her risk için bir saklama tutarı, yani hat belirler; bedelin bu tutarı aşan kısmı, anlaşmadaki hat sayısına kadar reasüröre devredilir. Devir oranı riskten riske değişir; prim ve hasar bu oranla paylaşılır.

Örnek anlaşma: saklama hattı 50 milyon TL, kapasite 7 hat, yani 350 milyon TL.

• 400 milyon TL bedelli fabrika: 350 milyon TL devredilir, devir oranı %87,5. 120 milyon TL hasarda reasürör 105 milyon TL, şirket 15 milyon TL öder.
• 30 milyon TL bedelli dükkân: Bedel saklamanın altında kaldığı için devir yoktur; primin ve hasarın tamamı şirkettedir.
• 450 milyon TL bedelli tesis: Saklama ve kapasite toplamı 400 milyon TL’dir; kalan 50 milyon TL için ihtiyari reasürans gerekir.

Bölüşmesiz reasürans: hasar fazlası (XL) ve stop loss

Bölüşmesiz (orantısız) reasüransta poliçe primi paylaşılmaz; reasürör koruma için ayrı bir fiyat alır ve yalnızca hasar belirlenen eşiği, yani önceliği aştığında öder. Ödeme anlaşmadaki limitle sınırlıdır. “80 milyon TL XS 20 milyon TL” ifadesi, 20 milyon TL’yi aşan hasarın 80 milyon TL’ye kadar karşılandığını anlatır.

Kaynak: Reasürans uygulamasına ilişkin Sigortalk derlemesi; “bölüşmeli reasürans” terimi SEDDK 2025/31 sayılı Genelge’de geçer.

• Risk hasar fazlası: Tek bir riskteki hasarı korur. 80 milyon TL XS 20 milyon TL anlaşmada 120 milyon TL’lik yangın hasarının 80 milyon TL’sini reasürör öder. Şirket önceliği ve limitin üzerinde kalan 20 milyon TL’yi taşır; payı 40 milyon TL olur.
• Katastrof hasar fazlası: Tek olayda çok sayıda poliçede oluşan toplam hasarı korur. Hangi hasarların aynı olaya sayılacağını anlaşmadaki saat klozu belirler.
• Stop loss: Bir branşın yıllık hasar oranını sınırlar. Net primi 200 milyon TL olan bir dolu portföyünde anlaşma %90 ile %150 hasar oranı arasını karşılıyorsa öncelik 180 milyon TL, üst sınır 300 milyon TL’dir. Yıllık hasar 340 milyon TL (%170) olursa reasürör 120 milyon TL öder; şirketin payı 180 milyon TL öncelik ile 40 milyon TL aşımın toplamı olan 220 milyon TL’dir.

Hasar fazlası limitinin bir hasarda tükenmesi, dönemin geri kalanında korumanın kalmaması demektir. Bu yüzden anlaşmalarda ek prim karşılığında limitin yeniden tesisi (reinstatement) düzenlenir; kaç kez ve hangi fiyatla yapılacağı anlaşmada yazılır.

120 milyon TL’lik yangın hasarı üç anlaşmada nasıl paylaşılır?

Aynı hasarı üç anlaşma türünde adım adım hesaplayalım. Varsayımlar: fabrikanın sigorta bedeli 400 milyon TL, poliçe primi 2.000.000 TL, tek yangında hasar 120 milyon TL.

1. %60 kotpar: Reasürörün payı 120 × 0,60 = 72 milyon TL. Şirkette 120 − 72 = 48 milyon TL kalır.
2. Eksedan (50 milyon TL saklama, 7 hat): Devir oranı (400 − 50) / 400 = %87,5. Reasürör 120 × 0,875 = 105 milyon TL öder; şirkette 15 milyon TL kalır.
3. Risk hasar fazlası (80 XS 20): Önceliği aşan hasar 120 − 20 = 100 milyon TL’dir. Limit 80 milyon TL olduğu için reasürör 80 milyon TL öder. Şirket 20 milyon TL öncelik ile 100 − 80 = 20 milyon TL limit aşımını taşır; toplam 40 milyon TL.
4. Prim tarafı: Kotparda 2.000.000 × 0,60 = 1.200.000 TL, eksedanda 2.000.000 × 0,875 = 1.750.000 TL prim reasüröre geçer. Hasar fazlasında poliçe primi paylaşılmaz; şirket anlaşma için ayrıca reasürans fiyatı öder.

Kaynak: Sigortalk’ın varsayımsal örneği (sigorta bedeli 400 milyon TL, poliçe primi 2.000.000 TL, hasar 120 milyon TL); oran ve tutarlar gerçek bir anlaşmaya ait değildir.

Şirketin en düşük payı eksedanda çıkar, çünkü bu bedel için anlaşma riskin %87,5’ini devralmıştır; aynı eksedan 30 milyon TL’lik dükkândaki hasara hiç katılmaz. Hasar fazlası ise küçük hasarları şirkette bırakıp büyük hasarı keser; limit düşük seçilirse üstte kalan kısım yine şirkete döner.

Retrosesyon: reasürörün riskini yeniden devretmesi

Retrosesyon, reasürörün devraldığı riskin bir bölümünü başka reasürörlere devretmesidir; riski devralan şirkete retrosesyoner denir. İşleyiş sigorta şirketi ile reasürör arasındaki ilişkiyle aynıdır. Bir reasürör, katastrof programının bir katmanından aldığı 100 milyon TL’lik payın %40’ını retrosesyonla devrederse 40 milyon TL’lik kısım retrosesyonere geçer. Sedan şirketin alacağı yine anlaşmanın tarafı olan reasüröredir.

Retrosesyon Türk mevzuatında da yer alır. 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’na göre DASK Yönetim Kurulu risk paylaşımı, reasürans ve retrosesyon planını onaylar (md. 5/1-c). Kurumun gelirleri arasında reasürans ve retrosesyon işlemlerinden elde edilen komisyonlar sayılır; gelirler yurt içi ve yurt dışı piyasalardan sağlanan reasürans ile retrosesyon ve reasürans primleri için kullanılır (md. 9). Aynı Kanun’a göre sigorta ve reasürans teminatlarını veren DASK, kamu tüzel kişiliğine sahiptir ve gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır (md. 3).

Türkiye reasürans piyasası: Millî Re, Türk Re, DASK ve TARSİM

Türkiye’de yerli reasürans kapasitesini özel ve kamu sermayeli reasürans şirketleri sağlar; deprem ve tarım risklerinde ise kanunla kurulan iki yapı reasüransı kendi programlarıyla yönetir.

• Millî Reasürans: 1929’da Türkiye İş Bankası tarafından kurulan ilk Türk reasürans şirketidir; sermayesinin %87,60’ı İş Bankası’na aittir. AM Best, 21 Ağustos 2026’da finansal güç notunu C++‘dan B-‘ye yükseltti; kuruluşa göre şirketin işlerinin yaklaşık yarısı yabancı para cinsindendir (not artışı haberi).
• Türk Reasürans: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın %100 sermayesiyle, 600 milyon TL kuruluş sermayesiyle 6 Eylül 2019’da faaliyete geçti. Anadolu Ajansı’nın aktardığı şirket verilerine göre 2026’nın ilk yarısında 16,1 milyar TL brüt prim üretti, 2,9 milyar TL net kâr elde etti; aktif büyüklüğü 38,1 milyar TL’ye, özsermayesi 12,9 milyar TL’ye ulaştı. Şirket, net yazılan primlere göre yaklaşık %64 konsolide pazar payıyla sektör lideri olduğunu açıkladı. 2021’de katılım esaslı çalışan Türk Katılım Reasürans’ı kurdu.
• VHV Reasürans: Alman VHV grubunun İstanbul merkezli reasürans şirketidir.
• DASK: Zorunlu deprem sigortası teminatını münhasıran verir (6305 md. 7). Teknik işleri, Hazine ve Maliye Bakanlığının yangın ve doğal afetler branşında ruhsatlı sigorta veya reasürans şirketleri arasından belirlediği teknik işletici en fazla beş yıllık sözleşmeyle yürütür (md. 6). DASK’ın açıklamasına göre bu görev 2020’den beri Türk Reasürans’tadır ve reasürans programını da kapsar.
• TARSİM: Sigorta şirketleri devlet destekli tarım sigortası primlerinin tamamını havuza devreder; reasüransı işletici şirket yürütür (5363 sayılı Kanun md. 4, 9). Havuzun reasürans korumasını aşan hasar fazlasının Cumhurbaşkanınca belirlenen kısmını devlet üstlenir (md. 16). Ayrıntılar TARSİM rehberinde.

Kaynak: AM Best basın bülteni (21.08.2026); Anadolu Ajansı, Türk Reasürans 2026 ilk yarı verileri; DASK Teknik İşletici sayfası; DASK ve Anadolu Ajansı (05.02.2025); TSB Aralık 2025 prim verisi; 6305 ve 5363 sayılı kanunlar.

Deprem ve katastrof reasüransı: öncelik, katman ve saat klozu

Katastrof riski, tek bir olayın binlerce poliçeyi aynı anda vurmasıdır; tek risk üzerinden çalışan kotpar veya eksedan şirketin olay başına toplam payına üst sınır koymaz. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinden sonra DASK’a yaklaşık 630 bin hasar ihbarı yapıldı; Kurum Şubat 2025’e kadar 39,7 milyar TL’yi aşan tazminat ödedi (zorunlu deprem sigortası rehberi).

Katastrof hasar fazlası programı üst üste binen katmanlardan oluşur. Şirket her olayda önceliği taşır; üstündeki hasar sırasıyla katmanlara geçer. Aşağıdaki varsayımsal programda öncelik 150 milyon TL, toplam koruma 1.500 milyon TL’ye kadardır ve tek depremde 1.000 milyon TL hasar oluşmuştur.

Kaynak: Sigortalk’ın varsayımsal örneği; tutarlar gerçek bir programa ait değildir.

Hangi hasarların aynı olaya sayılacağını anlaşmadaki saat klozu belirler; süre dışında kalan hasar yeni bir olaydır ve öncelik yeniden uygulanır. Poliçe düzeyinde benzer bir kural zorunlu deprem sigortasında vardır: 72 saatlik dönem içindeki bütün hasarlar tek hasar sayılır ve %2 muafiyet bir kez uygulanır (Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları A.6). Program limitini aşan hasar şirkete döner; örnekte 1.700 milyon TL’lik bir olayda şirketin payı 150 milyon TL öncelik ile 200 milyon TL aşımın toplamı olan 350 milyon TL’ye çıkar.

DASK’ta piyasa korumasının arkasında kanuni bir güvence de bulunur. Ulusal ve uluslararası piyasalardan yeterli koruma sağlanamazsa, uygun bir bedel karşılığında Devlet taahhüdüne karar verilebilir (6305 md. 8/1). Kurum ayrıca tazminat ödemeleri için Bakanın uygun görüşüyle borçlanabilir (md. 9/2). Depremin DASK dışındaki konut ve işyeri poliçelerindeki karşılığı deprem klozuyla verilir.

Reasürans yenileme takvimi: 1 Ocak ve sonbahar görüşmeleri

Anlaşmalı reasürans çoğunlukla yıllık yapılır ve dönem sonunda yenilenir. 1 Ocak, anlaşmaların en yoğun yenilendiği tarihtir; kapasite, fiyat ve koşul beklentileri sonbahardaki uluslararası buluşmalarda konuşulur. TSB Sigorta Takvimi’ne göre 18. Uluslararası İstanbul Sigortacılık Konferansı 7 Ekim 2026’da, Baden-Baden toplantısı 18–22 Ekim 2026’da yapılacak (konferans haberi).

Yenileme dönemine hazırlanan sedan şirketin iş listesi dört adımdan oluşur:

1. Veri paketi: Portföy bedelleri, son yılların hasar geçmişi ve bölgelere göre birikim bilgisi reasürörlere ve brokerlere sunulur.
2. Program yapısı: Kotpar oranı, eksedan hat sayısı, katastrof katmanları ve öncelikler belirlenir.
3. Fiyat ve pay: Reasürörlerin fiyat ve koşul önerileri alınır, her katman için paylar toplanır.
4. Kesinleşme: Payların toplamı ve yazılı koşullar anlaşma başlangıcından önce tamamlanır.

Yenileme sonucu şirketin maliyetine yansır. 1 Ocak 2027 koşulları, deprem ve yangın teminatlı konut ve işyeri poliçelerinin yenileme fiyatlarına şirket tarifeleri üzerinden yansıyabilir. Zorunlu deprem sigortasında ise prim, Resmî Gazete’de yayımlanan DASK tarifesiyle belirlenir. Branştaki güncel gelişmeler reasürans haberlerinde izlenebilir.

Reasürans mevzuatı: 6305 ve 5363 sayılı kanunlar, SEDDK genelgeleri

Reasürans, sigortacılık mevzuatının birçok metninde geçer. Sigortalı, acente ve şirket açısından öne çıkan hükümler şunlardır:

Kaynak: 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu (DASK kanun metni); 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; SEDDK 2025/16 ve 2025/31 sayılı genelgeler; Sigorta ve Reasürans Brokerleri Yönetmeliği.

SEDDK’nın 12 Aralık 2025 tarihli 2025/31 sayılı Genelgesi, bölüşmeli devrin kasko limit hesabına girmesini üç koşula bağlar: reasürör, sermaye yeterliliği yönetmeliğine dayanan genelgedeki mali ve teknik kriterleri sağlamalı; anlaşma bölüşmeli olmalı; Kurum izin vermelidir. Kurum talebi şirketin mali durumu veya anlaşmanın şartları gibi gerekçelerle kısmen ya da tamamen reddedebilir. Varsayımsal örnekte özsermayesi 10 milyar TL, katsayısı 3 olan şirketin yıllık kasko limiti 30 milyar TL’dir; yazdığı 30 milyar TL kasko priminin %20’sini izinle bölüşmeli devrederse limit hesabına 24 milyar TL girer.

Brokerler için sermaye tabanı 1 Ocak 2026’dan itibaren 4.102.037,10 TL’dir; reasürans ruhsatı bu tutara 1.640.814,84 TL ekler (broker sermaye tutarları haberi).

Reasürans maliyeti ve kapasitesi sigorta şirketini ve poliçeyi nasıl etkiler?

• Sigorta şirketi: Tek riskte verilebilecek teminat, saklama ile anlaşma kapasitesinin toplamıdır. Eksedan örneğinde bu toplam 400 milyon TL’dir; daha büyük bir risk için ihtiyari reasürans bulunamazsa şirket riski yazmaz ya da koasüransla paylaşır.
• Karşı taraf riski: Reasürörün ödeme gücü, sedan şirketin alacağının güvencesidir. Derecelendirme notu bu yüzden reasürör seçiminde ölçüttür; SEDDK da kasko limit hesabında yalnızca mali ve teknik kriterleri sağlayan reasürörlere yapılan devirleri dikkate alır.
• Enflasyon ve kur: AM Best, Millî Re değerlendirmesinde Türk lirasındaki değer kaybı ile yüksek enflasyonun sigortacılık sonucunu baskıladığını belirtti; şirketin 2021–2025 konsolide bileşik oranı %117’dir.
• Acente ve broker: Büyük ticari risklerde teminatın ve fiyatın kesinleşmesi ihtiyari reasürans desteğine bağlı olabilir; yenileme tarihinden önce bu süreyi hesaba katmak gerekir.
• Sigortalı: Poliçenin teminatı, primi ve hasar süreci poliçe şartlarına göre işler; reasürörün notundaki değişiklik bu şartları değiştirmez. Reasürans maliyeti, tarifesi serbest branşlarda şirketin fiyatlamasına yansıyabilir.

Reasürans hesaplarında sık yapılan hatalar

• Önceliği poliçe muafiyetiyle karıştırmak: Muafiyet sigortalının hasardan üstlendiği kısımdır; öncelik ise sedan şirketin reasürans anlaşmasında taşıdığı tutardır. Sigortalı açısından öncelik görünmez.
• Kotpar komisyonunu kâr saymak: Komisyon, devredilen primin satış ve yönetim gideri payının karşılığıdır. %25 komisyonlu 1,2 milyon TL devirde şirkete 300 bin TL döner, ancak hasarın %60’ı da reasüröre geçer.
• Eksedan kapasitesini sınırsız sanmak: 50 milyon TL saklama ve 7 hatla taşınabilecek en yüksek bedel 400 milyon TL’dir; 450 milyon TL’lik riskin 50 milyon TL’si anlaşma dışında kalır.
• Hasar fazlası limitini hasar tutarıyla karıştırmak: 80 XS 20 anlaşma 120 milyon TL’lik hasarın 80 milyon TL’sini öder; limit üstündeki 20 milyon TL şirkete döner.
• Stop loss’u tek hasar koruması sanmak: Stop loss yıllık hasar oranına bakar; tek büyük hasar yıl sonu oranını eşiğin üzerine çıkarmıyorsa ödeme doğmaz.
• Retrosesyoneri doğrudan borçlu saymak: Sedan şirket alacağını, anlaşmanın tarafı olan reasürörden ister.