Zorunlu sigortalar nedir?
Zorunlu sigortalar, kanun veya Cumhurbaşkanı kararıyla belirli bir faaliyeti yürütenlere yaptırma yükümlülüğü getirilen sigortalardır; kapsam ve asgari teminat mevzuatla belirlenir, şirket teklifi reddedemez.
Şirketlerin reddedemediği sigorta: zorunlu sigortayı tanımlayan üç özellik
Zorunlu sigorta, kanunla veya Cumhurbaşkanı kararıyla belirli bir faaliyeti yürüten gerçek veya tüzel kişiye yaptırma yükümlülüğü getirilen sigortadır. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 13. maddesi bu sigortaların üç özelliğini belirler: kapsamı ve asgari teminat tutarları mevzuatla belirlenir, ruhsatlı sigorta şirketi teklifi reddedemez ve teminat asgari tutarın altına indirilemez. İsteğe bağlı sigortada ise hem sözleşme yapıp yapmama hem de teminat tutarını seçme özgürlüğü taraflara aittir; şirket riski beğenmezse teklif vermeyebilir.
2026’da hangi faaliyetler zorunlu sigorta gerektirir?
Zorunlu sigortalar üç grupta toplanabilir: araç ve taşımacılık, bina-tesis-enerji, meslek ve hizmet. Zorunlu trafik sigortası motorlu araç işletenler için (2918 sayılı KTK md. 91), zorunlu deprem sigortası (DASK) mesken ve mesken içindeki bağımsız bölüm sahipleri için (6305 sayılı Kanun md. 10) yaptırılır. SEDDK’nin “zorunlu” ibaresi taşıyan genel şartlar listesinde ayrıca tehlikeli madde ve tehlikeli atıkla uğraşan işletmeler, LPG dağıtım ve tüpgaz işyerleri, serbest çalışan hekim ve diş hekimleri, özel güvenlik şirketleri, kıyı tesisleri ve paket tur satan seyahat acenteleri için ayrı zorunlu sorumluluk sigortaları bulunur; faaliyetinize göre hangisinin gerektiğini zorunlu sigortalar listesi aracında görebilirsiniz.
| Grup | Örnek faaliyet | Zorunlu sigorta |
|---|---|---|
| Araç ve taşımacılık | Motorlu araç işletmek | Zorunlu trafik sigortası |
| Bina, tesis ve enerji | Mesken binasında dükkân sahibi olmak | Zorunlu deprem sigortası (DASK) |
| Meslek ve hizmet | Serbest çalışan hekim veya diş hekimi | Tıbbi kötü uygulamaya ilişkin zorunlu mali sorumluluk |
Kaynak: 5684 sayılı Kanun md. 13; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 91; 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu md. 10; 1219 sayılı Kanun Ek md. 12.
Yaptırım: teminat alınana kadar faaliyet durur
Zorunlu sigortayı fiilen denetleyen, izin veya ruhsat veren kurumdur. Geçerli teminatla sigorta yaptırılmadığı tespit edilirse bu kurum işlem yapmaz; teminat sağlanana kadar ilgili faaliyet durdurulur (5684 sayılı Kanun md. 13/3). Uygulamada bu genel kural somut sonuçlara dönüşür: sigortasız araç trafikten men edilir (KTK md. 91), sigortasız mesken binasında tapu müdürlüğü tescil ve terkin işlemi yapmaz (6305 sayılı Kanun md. 11), zorunlu sigortası olmadan özel güvenlik görevlisi çalıştıran kuruluşun yöneticisine idari para cezası uygulanır (5188 sayılı Kanun md. 19/d).
Zorunlu sigortalarda tahkim ve doğrudan tazminat talebi
İsteğe bağlı sigortalarda Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurmak için sigorta şirketinin bu sisteme üye olması gerekir; zorunlu sigortalarda bu şart aranmaz (5684 sayılı Kanun md. 30/1). Ayrıca tehlikeli maddeler ve tıbbi kötü uygulama gibi zorunlu sorumluluk sigortalarının çoğunda zarar gören, tazminatını sigorta bedeline kadar doğrudan sigortacıdan isteyebilir; sözleşmeden veya kanundan doğan ve tazminatı azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez, sigortacı önce öder, sonra kasıt gibi hâllerde sigortalıya rücu eder. Şirketlerin bu sigortalardaki teminat tutarlarını ve dayanaklarını SEDDK’nin genel şartlar listesinden ayrı ayrı takip etmesi gerekir; her ürün kendi genel şartlarına tabidir.
Sık sorulan sorular
Zorunlu sigorta ile isteğe bağlı sigorta arasındaki fark nedir?
Zorunlu sigortanın kapsamı ve asgari teminatı mevzuatla belirlenir, ruhsatlı şirket teklifi reddedemez ve yaptırılmazsa ilgili faaliyete izin verilmez veya faaliyet durdurulur (5684 sayılı Kanun md. 13). İsteğe bağlı sigortada sözleşme yapıp yapmama ve teminat tutarı taraflarca serbestçe belirlenir.
Sigorta şirketi zorunlu sigorta talebini reddedebilir mi?
Hayır. Ruhsatlı bir sigorta şirketi, faaliyet gösterdiği branştaki zorunlu sigorta talebini reddedemez; asgari teminat tutarının altında poliçe de düzenleyemez (5684 sayılı Kanun md. 13).
Zorunlu sigortası olmayan bir işletmeye ne olur?
İzin veya ruhsat veren kurum geçerli teminatı tespit edemezse işlem yapmaz; teminat sağlanana kadar faaliyet durdurulur (5684 sayılı Kanun md. 13/3). Örneğin sigortasız araç trafikten men edilir, sigortasız mesken binasında tapu tescil işlemi yapılmaz.
Türkiye'de hangi faaliyetler zorunlu sigorta kapsamındadır?
SEDDK'nin 'zorunlu' ibaresi taşıyan genel şartlar listesinde trafik, deprem (DASK), tehlikeli madde ve atık, tüpgaz, tıbbi kötü uygulama, özel güvenlik, kıyı tesisleri deniz kirliliği ve paket tur gibi sigortalar yer alır; faaliyetinize göre hangisinin gerektiğini zorunlu sigortalar listesi aracında görebilirsiniz.
Zorunlu sigortalarda Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurmak için şirketin üye olması gerekir mi?
Hayır. İsteğe bağlı sigortalarda şirketin tahkim sistemine üye olması aranırken zorunlu sigortalarda bu şart yoktur (5684 sayılı Kanun md. 30/1).
İlgili terimler
- Zorunlu trafik sigortasıCompulsory motor third-party liability insurance
- Zorunlu trafik sigortası, bir motorlu aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere verdiği maddi ve bedeni zararı kaza tarihindeki yasal limitler içinde karşılayan, araç işleteni için kanunen zorunlu bir sorumluluk sigortasıdır; kendi aracınızın hasarını ödemez.
- DASKTurkish Catastrophe Insurance Pool
- DASK, 6305 sayılı Kanun'a göre tapuya kayıtlı meskenler için zorunlu olan deprem sigortasını hem yürüten kurumu hem de gündelik dilde bu poliçenin kendisini ifade eder; prim, metrekare bedeli ve deprem risk grubuna göre hesaplanır.
- Genel şartlarGeneral terms and conditions
- Genel şartlar, bir sigorta branşındaki tüm poliçelerde aynı biçimde uygulanan, SEDDK onaylı standart sözleşme hükümleridir; teminatın kapsamını, istisnaları ve tarafların yükümlülüklerini belirler.
- Sigorta tahkimiInsurance arbitration
- Sigorta tahkimi, sigortalı ile sigorta şirketi arasındaki uyuşmazlıkların mahkeme yerine Sigorta Tahkim Komisyonu bünyesindeki bağımsız hakemler eliyle çözüldüğü, şirketin sisteme üye olmasına bağlı ihtiyari bir usuldür.