Eksik sigorta ve muafiyet hesaplama
Sigorta bedeli değerin altındaysa hasarın ne kadarının ödeneceğini TTK md. 1462 orantısı, muafiyet ve koasürans payıyla adım adım hesaplayın.
- Hasar tutarı
- 100.000 TL
- Bedel ÷ değer
- %50
- Eksik sigorta kesintisi
- 50.000 TL
- Muafiyet
- 0 TL
- Katılım payınız
- 0 TL
- Bedel sınırını aşan
- 0 TL
- Sizde kalan toplam
- 50.000 TL
Adım adım döküm
- 1. Hasar tutarı
Sigorta değerini aşmayan zarar. - 100.000 TL
- 2. Eksik sigorta orantısı (%50)
Hasar × bedel ÷ değer; kesinti 50.000 TL (TTK md. 1462). - 50.000 TL
- 3. Muafiyet yok
Poliçede muafiyet seçilmedi. - 50.000 TL
- 4. Katılım payı yok
Kalan tutarın tamamı sigortacıya ait. - 50.000 TL
- 5. Ödenecek tazminat
Azami sorumluluk 1.000.000 TL aşılmadı. - 50.000 TL
Sigorta bedeline göre senaryo tablosu
| Bedel ÷ değer | Sigorta bedeli | Eksik sigorta kesintisi | Muafiyet | Katılım payı | Ödenecek tazminat | Sizde kalan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| %50 | 1.000.000 | 50.000 | 0 | 0 | 50.000 | 50.000 |
| %80 | 1.600.000 | 20.000 | 0 | 0 | 80.000 | 20.000 |
| %100 | 2.000.000 | 0 | 0 | 0 | 100.000 | 0 |
| %120 | 2.400.000 | 0 | 0 | 0 | 100.000 | 0 |
Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuçlar, TTK ve sigorta genel şartları tarafından yayımlanan 2026-01-01 tarihli parametrelere dayalı tahminî hesaplamalardır; bağlayıcı teklif, fiyat, poliçe veya hukuki/mali danışmanlık niteliği taşımaz. Kesin tutarlar ilgili sigorta şirketi, yetkili acente veya eksper tarafından belirlenir. Sigortalk bir sigorta şirketi, acentesi ya da brokeri değildir; girdiğiniz veriler sunucuya gönderilmez.
Eksik sigortada tazminat nasıl hesaplanır?
Kısmi hasarda tazminat, hasar × sigorta bedeli ÷ sigorta değeri formülüyle bulunur. Sigorta bedeli sigorta edilen menfaatin değerinden azsa sigortacı, aksine sözleşme yoksa zararı bu oranla öder (TTK md. 1462). Değeri 2.000.000 TL olan bina 1.000.000 TL'ye sigortalıysa 100.000 TL'lik hasarın 50.000 TL'si ödenir. Yangın Sigortası Genel Şartları A.5, karşılaştırmada menfaatin hasara uğradığı andaki değerini esas alır; poliçe başında yeterli olan bedel, süre içinde değer arttıkça eksik kalabilir.
Orantı yalnızca kısmi zararda sonuç doğurur. Tam hasarda sigortacının sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır (md. 1461): aynı bina tamamen yanarsa 1.000.000 TL ödenir. Zararı azaltmak için yapılan kurtarma masrafları (Genel Şartlar B.2) ile rizikonun ve tazminatın kapsamını belirleme giderleri (TTK md. 1426/2) de eksik sigortada aynı oranla karşılanır. Konut poliçesinde bina bedelinin nasıl belirlendiği konut sigortası rehberinde anlatılır; binanızın değerini 2026 yapı birim maliyetleriyle konut sigorta bedeli hesaplama aracında tahmin edebilirsiniz.
Muafiyet ve katılım payı tazminattan hangi sırayla düşülür?
Araç tazminatı beş adımda bulur; sonuç panelindeki döküm aynı sırayı izler:
- Hasar sınırı: Hasar, sigorta değeriyle sınırlanır; sigortacı uğranılan zarardan fazlasını ödemez (TTK md. 1461).
- Eksik sigorta: Bedel değerden azsa hasar, bedel ÷ değer oranıyla çarpılır (md. 1462).
- Muafiyet: Poliçede yazılı sabit tutar veya sigorta bedelinin yüzdesi düşülür (Yangın Sigortası Genel Şartları A.7). Sigorta Tahkim Komisyonu'nun aşağıdaki kararında muafiyet, eksik sigorta kesintisinden sonra kalan tutardan indirildi.
- Katılım payı: Muafiyetten sonra kalan tutarın poliçede yazılı yüzdesi sizde kalır. TARSİM Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartları (2026) B.5, bu payın muafiyet indirildikten sonra kalan zarar üzerinden hesaplanacağını yazar.
- Bedel sınırı: Ödeme sigorta bedelini, aşkın sigortada sigorta değerini aşamaz (md. 1461 ve 1463).
Yangın Sigortası Genel Şartları orantı ile muafiyetin sırasını ayrıca yazmaz; poliçenizdeki kloz farklı bir hesap öngörüyorsa poliçe esas alınır. Muafiyeti geçmeyen hasar ödenmez: kesinti sonrası tutar muafiyetten küçükse araç tazminatı sıfır gösterir.
Koasürans kelimesi iki anlamda kullanılır. Araçtaki katılım payı, hasarın poliçede yazılı yüzdesinin sizde kalmasıdır; TARSİM genel şartları buna müşterek sigorta der. TTK md. 1466'daki müşterek sigorta ve sözlükteki koasürans maddesi ise aynı menfaatin birden çok sigortacı arasında paylaşılmasını anlatır; bu durumda her sigortacı kendi sigorta ettiği bedel oranında sorumludur.
Değeri 2.000.000 TL olan binada 100.000 TL'lik hasar: altı poliçe koşulu
Aynı hasar, poliçe koşuluna göre 40.000 TL ile 100.000 TL arasında ödenir:
| Poliçe koşulu | Düşülen kalemler | Ödenecek (TL) | Sizde kalan (TL) |
|---|---|---|---|
| Bedel 1.000.000 TL, muafiyet yok | Eksik sigorta kesintisi 50.000 TL | 50.000 | 50.000 |
| Bedel 1.000.000 TL, 10.000 TL sabit muafiyet | Eksik sigorta kesintisi 50.000 TL, muafiyet 10.000 TL | 40.000 | 60.000 |
| Bedel 2.000.000 TL, bedelin %2'si muafiyet | Muafiyet 40.000 TL | 60.000 | 40.000 |
| Bedel 2.000.000 TL, %2 muafiyet ve %20 katılım payı | Muafiyet 40.000 TL, katılım payı 12.000 TL | 48.000 | 52.000 |
| Bedel 1.000.000 TL, orantı kaldırılmış | Yok | 100.000 | 0 |
| Bedel 2.400.000 TL, aşkın sigorta | Yok; değeri aşan bedel geçersiz | 100.000 | 0 |
Kaynak: TTK md. 1461–1463; Yangın Sigortası Genel Şartları A.5 ve A.7; TARSİM Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartları B.5. Tutarlar Sigortalk'ın varsayımsal örneğidir. %2 muafiyet, zorunlu deprem sigortasındaki oranla aynıdır; konutunuzun DASK bedelini ve muafiyetini DASK prim hesaplama aracında görebilirsiniz.
Tahkim kararında eksik sigorta ve muafiyet: 116.149,97 TL'lik makine hasarı
Sigorta Tahkim Komisyonu'nun Hakem Karar Dergisi 62. sayısında (Nisan–Haziran 2025) yayımlanan 20.06.2025 tarihli K-2025/311029 sayılı kararda uyuşmazlık, makine kırılması poliçesinden ödenecek tazminatın tutarıydı. Bilirkişi hasarı KDV dahil 116.149,97 TL buldu. Hakem önce ekspertiz raporundaki eksik sigorta oranıyla kesinti yaptı, muafiyeti kalan tutardan indirdi:
| Hesap adımı | Tutar (TL) |
|---|---|
| Hasar, KDV dahil | 116.149,97 |
| Eksik sigorta kesintisi | 73.209,32 |
| Kesinti sonrası tutar | 42.940,65 |
| Muafiyet: asgari 500 avro × 29,62 TL | 14.810,00 |
| Hükmedilen tazminat | 28.130,65 |
Kaynak: Sigorta Tahkim Komisyonu, Hakem Karar Dergisi sayı 62. Poliçedeki muafiyet hasarın %10'u, en az 500 avroydu; karar asgari tutarı olay tarihindeki kurla uyguladı. Karar bedel ve değeri ayrı yazmadığından aynı oranı veren örnek bedel ve değerle hesabı araçta açabilirsiniz. Uyuşmazlıkta ödenecek başvuru ücretini tahkim başvuru ücreti hesaplama aracı gösterir; Komisyonun işleyişi Sigorta Tahkim Komisyonu sayfasındadır.
Aşkın sigorta ve orantısı kaldırılmış poliçe
Sigorta bedeli menfaatin değerini aşıyorsa aşan kısım geçersizdir; bedel ve primin bu kısma ait bölümü indirilir, tahsil edilmiş fazla prim geri verilir (TTK md. 1463). Senaryo tablosundaki %120 satırı bunu gösterir: bedel artsa da tazminat %100 satırıyla aynı kalır. Sigorta ettiren mali çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle aşkın sigorta yaptırmışsa sözleşme tamamen geçersizdir (md. 1463/2). Kavramlar aşkın sigorta ve tam değer sigortası maddelerinde karşılaştırılır.
Orantı kuralı sözleşmeyle kaldırılabilir. Yangın poliçesinde sigorta ettiren, riziko gerçekleşmeden önce noter protestosuyla bildirerek sözleşmeyi bedeli aşmayan zararın tamamının ödeneceği şekle çevirebilir; değişiklik bildirimi izleyen günden geçerli olur ve tarifedeki prim farkı ödenir (Genel Şartlar A.5). Araçta bu durum "Kaldırılmış" seçeneğidir; bu yapı ilk riziko sigortası olarak da anılır. Kısmi hasar ödendikten sonra sigorta bedeli ödenen tutar kadar eksilir (TTK md. 1428; Genel Şartlar B.8.3).
Sık sorulan sorular
Eksik sigorta nasıl hesaplanır?
Kısmi hasarda tazminat, hasar tutarının sigorta bedeli ÷ sigorta değeri oranıyla çarpılmasıyla bulunur (TTK md. 1462). Değeri 2.000.000 TL olan bina 1.200.000 TL'ye sigortalıysa 300.000 TL'lik hasarın 180.000 TL'si ödenir. Poliçede muafiyet varsa bu tutardan ayrıca düşülür.
Tam hasarda eksik sigorta nasıl sonuç doğurur?
Orantı kuralı, sigorta edilen menfaatin bir kısmının zarara uğradığı hâl için yazılmıştır (TTK md. 1462). Tam hasarda sigortacı, sorumluluğunun üst sınırı olan sigorta bedelini öder (md. 1461). Değeri 2.000.000 TL, bedeli 1.000.000 TL olan bina tamamen yanarsa 1.000.000 TL ödenir; kalan 1.000.000 TL sizde kalır.
Muafiyet eksik sigorta kesintisinden önce mi, sonra mı düşülür?
Yangın Sigortası Genel Şartları sırayı ayrıca yazmaz. Sigorta Tahkim Komisyonu'nun 20.06.2025 tarihli K-2025/311029 sayılı kararında hasardan önce eksik sigorta oranıyla 73.209,32 TL düşülmüş, muafiyet kalan 42.940,65 TL üzerinden indirilmiştir. Araç bu sırayı uygular; poliçenizde farklı bir hesap yazıyorsa poliçe esas alınır.
Koasürans payı ile muafiyet arasındaki fark nedir?
Muafiyet, poliçede yazılı sabit tutar veya sigorta bedelinin yüzdesidir. Koasürans ya da müşterek sigorta payı ise muafiyetten sonra kalan hasarın sizde kalan yüzdesidir (TARSİM Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartları B.5). 100.000 TL'lik hasarda 10.000 TL muafiyet ve %20 pay varsa kalan 90.000 TL'nin 18.000 TL'si de sizde kalır; ödeme 72.000 TL olur.
Sigorta bedelini değerden yüksek yazdırırsam daha fazla tazminat alır mıyım?
Hayır. Sigortacı, bedel ne olursa olsun uğranılan zarardan fazlasını ödemez (TTK md. 1461). Değeri aşan bedel geçersizdir; bedel ve primin bu kısma ait bölümü indirilir, tahsil edilmiş fazla prim geri verilir (md. 1463).
Eksik sigortadan nasıl korunurum?
Bedeli her yenilemede güncel yeniden yapım maliyetine göre belirleyin. Yangın poliçesinde riziko gerçekleşmeden önce noter protestosuyla bildirerek orantıyı kaldırabilir, tarifedeki prim farkını ödersiniz (Yangın Sigortası Genel Şartları A.5). Taraflarca seçilen bilirkişilerin saptadığı ve kabul edilen mutabakatlı değere hasarda itiraz edilemez; liste en çok bir yıl geçerlidir, ticari emtiada kullanılamaz (B.5.2).
DASK'ta muafiyet ne kadar?
Zorunlu deprem sigortasında (DASK) her hasarda sigorta bedelinin %2'si sizde kalır. Eylül 2026 tutarlarıyla 120 m² betonarme dairenin bedeli 1.408.440 TL, muafiyeti 28.168,80 TL; 200.000 TL'lik hasarda 171.831,20 TL ödenir.