Temel Sigortacılık soruları ve cevapları

Doğru cevap: D) Sigortacı taksenin indirilmesini isteyebilir

TTK md. 1464'e göre taraflar sözleşmeyle sigorta değerini belirli bir para (takse) olarak belirlemişlerse bu değer esas alınır; ancak takse esaslı şekilde fahiş ise sigortacı taksenin indirilmesini isteyebilir. Bu, fiyatlamanın gerçek risk değerinden aşırı sapmasını önler.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1464

Doğru cevap: B) Hemen ve doğrudan uygulanır

TTK md. 1425'in üçüncü fıkrasına göre kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça, genel şartlarda sigorta ettirenin, sigortalının veya lehtarın lehine olan bir değişiklik hemen ve doğrudan uygulanır; değişiklik ek prim gerektiriyorsa sigortacı sekiz gün içinde prim farkı isteyebilir.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1425/3

Doğru cevap: B) Tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümleri ile genel ve varsa özel şartları içerir ve rahat, kolay okunacak biçimde düzenlenir

TTK md. 1425'in birinci fıkrasına göre sigorta poliçesi, tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümler ile genel ve varsa özel şartları içerir ve rahat ve kolay okunacak biçimde düzenlenir. Bu, sigortalının bilgilendirilmesini ve şeffaflığı güvence altına alır.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1425/1

Doğru cevap: B) Türk Borçlar Kanununun 604 ve 605. maddeleri

TTK md. 1401'in ikinci fıkrasına göre ruhsatsız bir şirket ile onun bu durumunu bilerek yapılan sigorta sözleşmeleri hakkında Türk Borçlar Kanununun 604 ve 605. maddeleri uygulanır. Türkiye'de yerleşik olmayan sigorta şirketleriyle kurulan sözleşmelerde bu hüküm uygulanmaz.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1401/2

Doğru cevap: C) Sigortacının sigorta ettiği menfaati kendi seçtiği şartlarla tekrar sigorta ettirmesidir; sigorta ettirene reasürörü dava etme hakkı vermez

TTK md. 1403'e göre sigortacı sigorta ettiği menfaati dilediği şartlarla tekrar sigorta ettirebilir (reasürans). Reasürans, sigortacının sigorta ettirene karşı borç ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; sigorta ettirene, reasürörle doğrudan dava açma ve istemde bulunma hakkı da vermez.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1403

Doğru cevap: D) Primlerin tümü muaccel olur

TTK md. 1431'in üçüncü fıkrasına göre sigorta priminin taksitle ödenmesinin kararlaştırıldığı hâllerde, riziko gerçekleşince ödenecek tazminata veya bedele ilişkin primlerin tümü muaccel olur. Bu kural, prim tahsilatının rizikonun gerçekleşmesiyle güvence altına alınmasını sağlar.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1431/3

Doğru cevap: A) Risklerin belirlenmesi (tanımlanması)

Risk yönetimi süreci; risklerin belirlenmesi, ölçülmesi ve değerlendirilmesi, uygun tekniklerin seçilip uygulanması ve sonuçların izlenmesi aşamalarından oluşur. Süreç, hangi risklerin var olduğunun tespit edilmesiyle başlar; sigortaya devir ancak değerlendirme sonrasında seçilebilecek tekniklerden biridir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (risk yönetimi süreci)

Doğru cevap: B) Aynı riske maruz, birbirine benzer çok sayıda birimin bulunması

Sigortacılık, büyük sayılar kanununa dayanarak çalışır; aynı riske maruz çok sayıda benzer birim bulunduğunda hasar sıklığı ve ortalama tutar güvenilir biçimde tahmin edilebilir. Bu nedenle ideal sigortalanabilir riskin ölçütlerinden biri, benzer nitelikte çok sayıda riziko biriminin var olmasıdır.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (ideal sigortalanabilir risk ölçütleri)

Doğru cevap: C) Katastrofik olmama

İdeal sigortalanabilir riskin ölçütlerinden biri, hasarın katastrofik nitelikte olmamasıdır: tek bir olayın portföydeki risklerin büyük bölümünü aynı anda etkilememesi beklenir. Deprem gibi katastrofik riskler bu nedenle reasürans ve havuz sistemleriyle (örneğin DASK, TARSİM) yönetilir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (ideal sigortalanabilir risk ölçütleri)

Doğru cevap: D) Riski transfer etme

Risk yönetiminde dört temel teknik ayırt edilir: riskten kaçınma, riski azaltma/önleme, riski üstlenme (retention) ve riski transfer etme. Sigorta sözleşmesi, riskin prim karşılığında sigortacıya devredildiği, risk transferinin en yaygın örneğidir.

Dayanak: Vaughan, E. J. ve Vaughan, T. Fundamentals of Risk and Insurance. Wiley (risk kontrol ve finansman teknikleri)

Doğru cevap: A) Ters seçim (adverse selection)

Ters seçim (adverse selection), taraflar arasındaki bilgi asimetrisinden doğar: riski yüksek kişiler bunu bilerek sigorta yaptırmaya daha istekli olurken sigortacı bu farkı göremez. Sigortacılar bu sorunu tıbbi beyan formları, muafiyet ve risk sınıflandırması gibi araçlarla azaltmaya çalışır.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (ters seçim kavramı)

Doğru cevap: B) Manevi tehlike (morale hazard)

Ahlaki tehlike (moral hazard) sigortalının kasıtlı ve dürüst olmayan davranışını, manevi tehlike (morale hazard) ise kasıt içermeyen kayıtsızlık ve dikkatsizliği ifade eder. Örneğin evi sigortalı olduğu için elektrik tesisatını yenilemeyi ihmal eden bir sigortalının davranışı manevi tehlikeye örnektir.

Dayanak: Vaughan, E. J. ve Vaughan, T. Fundamentals of Risk and Insurance. Wiley (moral hazard ve morale hazard ayrımı)

Doğru cevap: C) Riziko sebebi zararın doğrudan nedenidir (örn. yangın); tehlikeyi artıran hâl ise bu nedenin gerçekleşme olasılığını veya sonucunun ağırlığını artıran koşuldur (örn. evde yanıcı madde depolanması)

Riziko sebebi (peril), zarara doğrudan yol açan olaydır (yangın, çarpışma, hırsızlık gibi). Tehlikeyi artıran hâl (hazard) ise bu olayın gerçekleşme olasılığını veya doğuracağı zararın büyüklüğünü artıran fiziki, ahlaki veya manevi koşullardır. Sigorta teklifnamelerinde sorulan sorular büyük ölçüde tehlikeyi artıran hâlleri tespit etmeyi amaçlar.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (peril ve hazard ayrımı)

Doğru cevap: D) Adına sözleşme yapılan kişi rizikonun gerçekleşmesinden önce sözleşmeye icazet verebilir; icazet verilmezse temsilci ilk sigorta döneminin primlerinden sorumlu olur

TTK md. 1406'ya göre bir kişi başkası adına onu temsilen sigorta sözleşmesi yapabilir; adına sözleşme yapılan kişi rizikonun gerçekleşmesinden önce, hatta 1458. madde saklı kalmak kaydıyla riziko gerçekleştikten sonra da sözleşmeye icazet verebilir. İcazet verilmezse yetkisiz temsilci ilk sigorta döneminin primlerinden sorumlu tutulur.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1406

Doğru cevap: A) Hasar sıklığı belirli bir dönemde kaç hasarın gerçekleştiğini, hasar şiddeti ise gerçekleşen her hasarın parasal büyüklüğünü ifade eder

Hasar sıklığı (frequency), belirli bir dönemde meydana gelen hasar sayısını; hasar şiddeti (severity) ise her bir hasarın parasal büyüklüğünü ifade eder. Fiyatlamada beklenen zarar, hasar sıklığı ile ortalama hasar şiddetinin çarpımına dayanır; kasko gibi branşlarda hasar prim oranı bu iki bileşenle birlikte izlenir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (hasar sıklığı ve şiddeti kavramları)

Doğru cevap: B) Beklenmeyen zararların işletmenin faaliyetlerini sürdürmesini engellemesini önlemek

Risk yönetiminin temel amacı, beklenmeyen zararların işletmenin faaliyetini sürdürmesini engellememesini sağlamak, belirsizliği azaltmak ve kaynakların bu zararlar için önceden planlanmasını mümkün kılmaktır. Sigorta bu amaca ulaşmak için kullanılan tekniklerden yalnızca biridir.

Dayanak: Vaughan, E. J. ve Vaughan, T. Fundamentals of Risk and Insurance. Wiley (risk yönetiminin amaçları)

Doğru cevap: C) Gerçekleşen zararın beklenen zarardan sapma derecesini (göreli değişkenliği)

Objektif risk, gözlemlenen sonuçların beklenen değerden göreli sapmasını, yani istatistiksel değişkenliği ifade eder ve gözlem sayısı arttıkça azalma eğilimindedir. Subjektif risk ise bireyin belirsizlik karşısındaki öznel algısı ve kaygısıdır; aynı objektif riske sahip iki kişi farklı subjektif risk algısına sahip olabilir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (objektif risk ve subjektif risk ayrımı)

Doğru cevap: D) Sigortacı, sigorta bedelinden daha fazlasını ödemez

TTK md. 1461'e göre sigortacının sorumluluğu her hâlde poliçede yazılı sigorta bedeliyle sınırlıdır; rizikonun gerçekleştiği andaki sigorta değeri bu bedeli aşsa dahi sigortacı fazlasını ödemez. Bu kural, sigorta bedelinin sigortacının azami ödeme yükümlülüğünü gösterdiğini ortaya koyar.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1461

Doğru cevap: A) 180.000 TL

TTK md. 1462'ye göre sigorta bedeli sigorta değerinden düşükse (eksik sigorta), kısmi hasarda tazminat sigorta bedelinin sigorta değerine oranına göre hesaplanır: 300.000 × (600.000 / 1.000.000) = 180.000 TL. Aradaki 120.000 TL'lik fark, eksik sigorta oranında sigortalının üzerinde kalır.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1462

Doğru cevap: B) Bedelin değeri aşan kısmı geçersizdir; buna karşılık gelen fazla prim iade edilir

TTK md. 1463'e göre sigorta bedeli sigorta olunan menfaatin değerini aşıyorsa aşan kısım geçersizdir; buna karşılık gelen fazla prim sigorta ettirene iade edilir. Kural, sigortanın bir zenginleşme aracı olmamasını, yalnızca gerçek zararı tazmin etmesini amaçlar; kötü niyetle yapılan aşkın sigortada ise sözleşmenin tamamı geçersiz sayılır.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1463