Temel Sigortacılık soruları ve cevapları

Doğru cevap: C) Net (saf risk) prim; brüt (tarife) prim

Net (saf risk) prim, beklenen hasar ödemelerini karşılamak için hesaplanan temel tutardır. Buna sigortacının genel giderleri, komisyon ve kâr payı gibi yükleme unsurlarının eklenmesiyle sigortalıdan tahsil edilen brüt (tarife) prim elde edilir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (net prim ve brüt prim ayrımı)

Doğru cevap: D) Primin, sigortalanan riskin beklenen zarar değerine (hasar olasılığı × ortalama hasar tutarı) dayanarak hesaplanması

Aktüeryal olarak adil prim, riskin beklenen zarar değerine, yani hasar olasılığı ile ortalama hasar tutarının çarpımına dayanır. Bu ilke, farklı risk düzeyindeki sigortalıların risklerine uygun prim ödemesini sağlar; risk sınıflandırması bu ölçütün uygulanmasına hizmet eder.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (aktüeryal adil prim ilkesi)

Doğru cevap: A) Risk sınıflandırması (tarifelendirme)

Risk sınıflandırması, sigortalıların yaş, meslek, kullanım amacı gibi ölçülebilir özelliklere göre benzer risk düzeyindeki gruplara ayrılmasıdır. Bu sayede her gruba, o grubun beklenen zarar düzeyine uygun bir prim uygulanabilir ve düşük riskli sigortalıların yüksek riskli sigortalıların hasarını sübvanse etmesi azaltılır.

Dayanak: Vaughan, E. J. ve Vaughan, T. Fundamentals of Risk and Insurance. Wiley (risk sınıflandırması ve tarifelendirme)

Doğru cevap: B) Kısa dönem (kısa müddet) esası

Kısa dönem esası, poliçenin süresinden önce sigorta ettiren tarafından iptal edilmesi hâlinde uygulanan ve iade tutarını gün esasına göre orantılı hesaptan daha düşük belirleyen tarifedir; sigortacının sabit işletme giderlerini karşılamayı amaçlar. Sözleşmenin sigortacı tarafından feshinde ise genellikle gün esası uygulanır.

Dayanak: Genel sigortacılık uygulaması; örn. Elektronik Cihaz Sigortaları Genel Şartları ve Montaj Sigortaları Genel Şartları md. 6 (sigorta ettiren tarafından fesihte kısa müddet esası)

Doğru cevap: C) Sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez

5684 sayılı Kanun md. 3/1'e göre Türkiye'de faaliyet gösterecek sigorta ve reasürans şirketlerinin anonim şirket veya kooperatif şeklinde kurulmuş olması şarttır ve bu şirketler sigortacılık işlemleri ile bunlarla doğrudan bağlantılı işler dışında başka işle iştigal edemez. Bu kısıtlama, kooperatif (mütüel) sigorta şirketleri için de geçerlidir.

Dayanak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 3/1

Doğru cevap: D) Ortaklara (sigortalılara) iade edilir veya gelecek döneme aktarılır

Mütüel sistemde sigortalılar aynı zamanda kooperatifin ortağı olduğundan kâr amacı gütme anlayışı devir esaslı (anonim şirket) sistemden farklıdır; toplanan katkı payı fazlası genellikle ortaklara iade edilir veya sonraki döneme aktarılır. Anonim şirket sisteminde ise kâr, şirket hissedarlarına dağıtılır.

Dayanak: Genel sigortacılık literatürü; devir esaslı ve mütüel sistem karşılaştırması

Doğru cevap: A) Philadelphia Contributionship

1752'de Benjamin Franklin öncülüğünde Philadelphia'da kurulan 'Philadelphia Contributionship for the Insurance of Houses from Loss by Fire', üyelerinin birbirinin yangın riskini karşılıklı olarak üstlendiği bir mütüel yapıdır. Kuruluş, sigortacılık tarihinin bilinen ilk kurumsal mütüel (karşılıklı) sigorta girişimlerinden biri olarak kabul edilir.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (sigortacılık tarihi, mütüel sigortacılığın kökeni)

Doğru cevap: B) Şirketin hissedarlarına (ortaklarına)

Devir esaslı sistemde sigortacılık faaliyeti anonim şirket yapısında yürütülür ve sigortalı, şirketin ortağı değildir. Bu nedenle dönem sonunda oluşan kâr, mütüel sistemden farklı olarak şirketin hissedarlarına aittir; sigortalıya doğrudan kâr payı dağıtılmaz.

Dayanak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu md. 3; genel sigortacılık literatürü (devir esaslı ve mütüel sistem karşılaştırması)

Doğru cevap: C) Teknik karşılıklar

Devir esaslı sistemde sigorta şirketleri, henüz sonuçlanmamış hasarlar (muallak hasar karşılığı) ve gelecekteki riziko dönemine ilişkin primler (kazanılmamış prim karşılığı) gibi kalemler için teknik karşılık ayırmak zorundadır. Bu karşılıklar, şirketin gelecekteki yükümlülüklerini karşılayabilme gücünü güvence altına alır.

Dayanak: Genel sigortacılık literatürü; sigorta şirketlerinin teknik karşılık ayırma yükümlülüğü

Doğru cevap: D) Gerçekleşen ortalama hasarın, beklenen (tahmin edilen) ortalama hasara yaklaşması ve fiyatlamanın öngörülebilirliğinin artması

Büyük sayılar kanununa göre gözlem sayısı (sigortalı sayısı) arttıkça gerçekleşen sonuçların beklenen değere yaklaşma eğilimi güçlenir. Bu nedenle geniş bir portföye sahip sigorta şirketi, hasar tahminlerini daha güvenilir biçimde yapabilir ve fiyatlamasını buna göre kurabilir.

Dayanak: Bernoulli, J. (1713). Ars Conjectandi (büyük sayılar kanunu); Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson

Doğru cevap: A) Kazaya bağlı olma (kasıtlı olmama)

İdeal sigortalanabilir riskin ölçütlerinden biri, zararın kazaya bağlı ve kasıtlı olmamasıdır; sigortalının veya lehtarın bilerek ve isteyerek yol açtığı bir zarar sigortanın konusu olamaz. Bu ilke TTK'da da yansımasını bulur: rizikonun gerçekleşmesine kasten sebebiyet veren sigortalı, sigortadan doğan haklarını kaybeder.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (ideal sigortalanabilir risk ölçütleri)

Doğru cevap: B) Sigorta sözleşmesini bir bahis veya kumar sözleşmesinden ayırmak ve sigortayı yalnızca gerçek bir kaybı olan kişiye açık tutmak

Sigortalanabilir menfaat prensibi, sigorta ettirenin sigortalanan konuda gerçek ve para ile ölçülebilir bir menfaati bulunmasını şart koşarak sigortayı bir bahis veya kumar sözleşmesinden ayırır. Bu sayede sigorta, yalnızca rizikonun gerçekleşmesinden gerçekten zarar görecek kişiye açık bir tazminat aracı olarak kalır.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (sigortalanabilir menfaat prensibinin amacı); 6102 sayılı TTK md. 1401 ve 1454

Doğru cevap: C) Mal üzerinde ipotek gibi sınırlı bir ayni hakka sahip olan alacaklı

Sigortalanabilir menfaat yalnızca mülkiyet hakkına bağlı değildir; üzerinde ipotek gibi sınırlı bir ayni hak bulunan alacaklının da o maldaki hakkının değerine bağlı, para ile ölçülebilir bir menfaati vardır. TTK, malikin sigortasında sınırlı ayni hak sahibinin hakkının tazminat üzerinde de devam edeceğini öngörerek bu menfaati tanır.

Dayanak: 6102 sayılı TTK md. 1456; genel sigortacılık literatürü (sigortalanabilir menfaat sahipleri)

Doğru cevap: D) Beklenen hasarları, faaliyet giderlerini ve makul bir kâr payını karşılayacak düzeyde

Tarife ilkelerinden yeterlilik ölçütü, primlerin beklenen hasar ödemelerini, faaliyet giderlerini ve makul bir kâr payını karşılayacak düzeyde belirlenmesini ister; aksi hâlde sigortacının ödeme gücü zayıflar. Yeterlilik ilkesi, tarifelerin aşırı olmaması ve haksız ayrım içermemesi ilkeleriyle birlikte klasik ratemaking ilkeleri üçlüsünü oluşturur.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (tarife ilkeleri: yeterlilik, aşırı olmama, haksız ayrım içermeme)

Doğru cevap: A) Aynı risk düzeyindeki sigortalılardan benzer prim, farklı risk düzeyindeki sigortalılardan risklerine uygun farklı prim alınmalıdır

Haksız ayrım içermeme ilkesi, benzer risk düzeyindeki sigortalılardan benzer prim alınmasını, buna karşılık risk düzeyi farklı olan sigortalılar arasında bu farkı yansıtan bir fiyatlandırma yapılmasını gerektirir. İlke, risk sınıflandırmasının nesnel ve ölçülebilir kriterlere (yaş, kullanım amacı, hasar geçmişi gibi) dayanmasını amaçlar.

Dayanak: Rejda, G. E. ve McNamara, M. J. Principles of Risk Management and Insurance. Pearson (tarife ilkeleri: yeterlilik, aşırı olmama, haksız ayrım içermeme)